۴- الاستصحابآرشیو دروس حوزویاصولالمقصد السابع الأصول العملية

اصول جلسه ۱۳۲۷ مقدمه: ورود اماره بر برائت عقلی (قبح عقاب بلا شنبه ۴ مهر ۱۴۰۵

🎧 صوت جلسه:

ℹ️ تذکر: این متن با استفاده از هوش مصنوعی پیاده‌سازی شده است و احتمال خطا یا نادرستی در برخی عبارات وجود دارد.

📌 خلاصه مطالب صوت

◆ تقدم اماره بر اصول عقلیه: تبیین ورود اماره بر قاعده قبح عقاب بلا بیان (به معنای مصحح عقوبت)، احتیاط عقلی و تخییر عقلی بر همه مسالک؛ نقد انکار قبح عقاب بلا بیان نزد شهید صدر و تحلیل نزاع به احتمال لفظی بودن آن؛ مباحثه درباره عقلایی بودن منجزیت اماره.
◆ تقدم اماره بر برائت شرعیه: نقد کلام شهید صدر درباره تخصیص برائت شرعیه به امارات و اشکال حمل بر فرد نادر؛ رد ادعای عدم معذریت امارات ترخیصی و نفی علم اجمالی در صدر اسلام؛ تحلیل شذوذات فقهی و اصولی برخی علما.
◆ تعارض اماره با قاعده طهارت: نقد وجوه چهارگانه شهید صدر برای تقدم اماره بر قاعده طهارت (عدم احتمال فرق، سیره عقلایی و عدم ردع، قطعی‌السند بودن دلیل اماره، و استصحاب حجیت اماره)؛ پذیرش تقدم در مواردی نظیر بینه بر پایه اجماع یا سیره متشرعه.
◆ تقدم اماره بر اصل در متوافقین: نقل دیدگاه آخوند خراسانی در تقدم مطلق اماره و اشکال شهید صدر مبنی بر جریان هم‌زمان اماره و استصحاب در متوافقین با ثمره عملی در اطراف علم اجمالی.

بسم الله الرحمن الرحیم

وصلی الله علی محمد وآله الطاهرین واللعن الدائم علی أعدائهم أجمعین من الآن إلی قیام یوم الدین

اللهم کن لولیک الحجّة بن الحسن صلواتک علیه وعلی آبائه فی هذه الساعة وفی کلّ ساعة ولیا وحافظا وقائدا وناصرا ودلیلا وعینا حتی تسکنه أرضک طوعا وتمتعه فیها طویلا.

اللهم العن أوّل ظالم ظلم حقّ محمّد وآل محمّد وآخر تابع له علی ذلک اللهم العن العصابة التی جاهدت الحسین وشایعت وبایعت وتابعت علی قتله اللهم العنهم جمیعا.

السلام علیک یا أبا عبد الله وعلی الارواح التی حلت بفنائک علیک منی سلام الله أبدا ما بقیت وبقی اللیل والنهار ولا جعله الله آخر العهد منّی لزیارتکم، السلام علی الحسین وعلی علیّ بن الحسین وعلی أولاد الحسین وعلی أصحاب الحسین.

اللهم خصّ أنت أوّل ظالم باللعن منی وابدء به أولا ثم العن الثانی والثالث والرابع اللهم العن یزید خامسا والعن عبید الله بن زیاد وبن مرجانة وعمر بن سعد وشمرا وآل أبی سفیان وآل زیاد وآل مروان إلی یوم القیامة.

📅 شنبه ۴ مهر ۱۴۰۵ — اصول (جلسهٔ ۱۳۲۷)

🔹 ۰۲:۴۸ مقدمه: ورود اماره بر برائت عقلی (قبح عقاب بلا بیان) بر همه مسالک

کلام در این بود که اصول با وجود اماره جاری نمی‌شود. تقدم اماره بر استصحاب مفصل بحث شد. تقدم اماره بر برائت عقلی که در واقع ورود است؛ چون «قبح عقاب بلا بیان». ممکن است کسی بگوید آقا چه‌جور اماره ورود دارد؟ اماره علم است؟ نه. وجداناً علم است؟ نه. شارع بفرماید اماره را اعتبار کردم علم، علم وجدانی می‌شود؟ نه. پس چطور ورود می‌شود؟

اینجا می‌گوییم آقا، قبح عقاب بلا بیان، کی گفته مقصود از «بیان» علم تکوینی و علم وجدانی است؟ اگر کسی بگوید آقا چه حرف‌هایی می‌زنی! قبح عقاب بلا بیان یعنی چه؟ قبح عقاب بلا بیان بر حکم! بیان یعنی چه؟ «بَانَ» یعنی ظهر، علم، شُرِعَ؛ واضح می‌شود! دیگر بنا نیست که در دو دو تا چهار تا هم که اشکال بکند آدم که! می‌گوییم درست است؛ اما این قبح عقاب بلا بیان کجاست روایتش؟ آیه‌اش کجاست؟ اجماعش کجاست؟ دلیل این حکم چیست؟ عقل. خب باید ببینیم عقل موضوعش را چه قرار داده است. قبح عقاب بلا بیان، «بیان» یعنی مصحّح عقوبت؛ یعنی عقاب قبیح است در جایی که مصحح عقاب نیست، عقاب قبیح است! خب اگر شارع بفرماید: آقا، این حکم بر تو منجّز است؛ یعنی اگر مصادف واقع باشد این اماره، عقابت می‌کنم؛ این مصحح عقاب نیست؟ چرا! اگر شارع بفرماید عقابت می‌کنم، این مصحح عقاب نیست؟ چرا!

لذا چه در امارات قائل بشویم به تنجیز و تعذیر که آخوند قائل است، چه قائل بشویم به جعل حکم مماثل که شیخ اعظم قائل است، چه قائل بشویم به اعتبار الامارة علماً که آقا ضیاء رحمت‌الله علیه و آقای نائینی و این‌ها قائل‌اند، هر مسلکی را بگوییم می‌شود وارد؛ این مصحح عقوبت است! بلکه اصلاً شما بیان را بد معنا می‌کنید (یعنی متعلق بیان را بد معنا می‌کنید): قبح عقاب بلا بیان یعنی قبح عقاب بلا بیانٍ علی العقاب، نه بلا بیانٍ علی الحکم! بیان بر عقاب؛ خب اماره که حجت است بیان بر عقاب هست. اگر کسی بگوید آقا تو از خودت می‌گویی؛ می‌گوییم اصلاً عقل چه می‌گوید؟ عقل می‌گوید هر جایی که مکلف احتمال تکلیف واقعی بدهد و شارع بفرماید عقابت می‌کنم، حق دارد عقاب بکند.

🔹 ۰۷:۲۸ بررسی انکار قاعده «قبح عقاب بلا بیان» و نقد دیدگاه شهید صدر درباره حق‌الطاعة و مولویت ذاتی

اصلاً قبح عقاب بلا بیان را هر کس منکر بشود، این اصلاً معنا ندارد؛ چون قبح عقاب بلا بیان قضیه به شرط محمول است! عقاب قبیح است یعنی چه؟ یعنی صحیح نیست عقلاً، عقل جلوش را می‌گیرد؛ یعنی «لَا یَصِحُّ الْعِقَابُ بِلَا صِحَّةِ الْعِقَابِ»؛ زیدی که قائم است قائم است، خب بله! اصلاً این بحث ندارد؛ ما باید بحث بکنیم در صغریات این قاعده! یک کسی بگوید آقا من قبح عقاب بلا بیان را منکرم! کسی که قبح عقاب بلا بیان را منکر باشد، یعنی در واقع منطقش به اندازه پیرزن هم متوجه نمی‌شود!

بله، آن‌هایی هم که می‌گویند ما منکریم، یعنی در واقع یک مصداقش را منکرند: آیا مجرد احتمال تکلیف ـ بدون اینکه شارع بفرماید عقابت می‌کنم ـ این آیا مصحح عقاب هست یا مصحح عقاب نیست؟ آقای آخوند می‌فرماید مصحح عقاب نیست، عقاب قبیح است؛ آن‌هایی که منکرند می‌فرمایند عقاب قبیح نیست. اگر کسی بگوید آقا دلیلت را بگو؛ این دلیل هم ندارد؛ یعنی دلیلش مراجعه وجدان و ارتکاز و بداهت است؛ یعنی یک امر وجدانی است.

آقای صدر [شهید صدر] آمده فرموده: آقا ما قبح عقاب بلا بیان را منکریم؛ خیلی خب! چرا؟ به‌خاطر اینکه اینکه عقاب قبیح است یا قبیح نیست باید برگردیم به رتبه قبل! رتبه قبل چیست؟ آیا مولویه خداوند سبحان مطلق است و عام است که شامل می‌شود هم صورت علم را، هم صورت ظن را، هم صورت شک را، هم صورت وهم را؛ یا نه، مولویه خداوند سبحان فقط مال صورت قطع است؟ و چون مولویه خداوند سبحان ذاتی است، مولویه ذاتی‌اش عام است و مطلق است! موالی عرفیه بله، مولویه‌شان جعلی است و ضیق است!

▶ ⏱ ۱۱:۰۰ این‌ها همه در واقع یک جملات قشنگ است! مولویت ذاتی یعنی چه؟ یعنی حق دارد که عبد اطاعت بکند، یعنی اگر اطاعت نکند حق دارد عقابش بکند! خب در واقع آقای آخوند می‌فرماید خداوند سبحان حق اطاعت ندارد [در مشکوک] و حق عقاب ندارد؛ شما می‌گویید حق اطاعت دارد و حق عقاب دارد! نه آقای صدر شما مطلب نو آوردی، نه دلیل نو آوردی؛ بله جملات قشنگی است: مولویه ذاتیه، مولویه جعلیه! این هم در واقع یک کلمه جدیدی نیست! اصلاً این بحث قابل استدلال نیست؛ بله یک ارتکازاتی، یک امثله‌ای، یک منبهاتی که ذهن باز بشود بتواند وجدان بیدار بشود و درک بکند. هیچ‌کدام هم بحمدالله ـ هیچ‌کدام از طرفین هم ـ منبّهی ذکر نکردند، ذهن را بیدار نکردند؛ لذا نه قائل به قبح عقاب بلا بیان یک چیز خیلی مشت‌پرکنی فرموده، نه منکر قبح عقاب بلا بیان. آقای صدر چندین صفحه اینجا فرموده، ولی همه‌اش را که مطالعه می‌کنیم می‌بینیم که چیزی توش نیست (یعنی ما چیزی نفهمیدیم حالا، نمی‌خواهیم جسارت بکنیم؛ ما چیزی نفهمیدیم!). فرمایشات آقای خویی هم همین‌طور! بلکه اصلاً عرض کردیم نزاع این‌ها شاید نزاع لفظی باشد، چون اونی که آقای خویی اسمش را قبح عقاب بلا بیان گذاشته، آن را آقای صدر هم قبول دارد منتها اسمش را گذاشته برائت عقلاییه و برائت شرعیه مستکشَفه از سیره عقلا! شاید نزاع هم لفظی باشد اصلاً. حالا کار نداریم.

🔹 ۱۳:۳۶ ورود اماره بر احتیاط و تخییر عقلی (و مباحثه درباره منجزیت عقلایی و عقلی)

خب این قبح عقاب بلا بیان؛ هر مسلکی داشته باشی، این می‌شود وارد!

▪ شاگرد: آن که قائل به منجزیت اماره به اعتبار شارع نیست، عقلی عقلایی است، تخصص [است]؟
▪ استاد: نه! وقتی که عقلا را شارع رد نکرد، یعنی عقلا می‌گویند عقابش صحیح است، شارع هم رد نکرد یعنی من هم قبول دارم؛ کافی است! تخصص نمی‌شود!
▪ شاگرد: در مقام ثبوت تعبدی از جانب شارع که نشده…
▪ استاد: چرا دیگر، عدم رد معنایش همین است! خلاصه اگر سیره عقلا حجت نباشد، عقلا گفتند غلط کردند گفتند!
▪ شاگرد: معذور بودنش بله، یک امر اعتباری است، ولی تنجز…
▪ استاد: تنجزش هم همینه! اگر منجز نباشد، «رُفِعَ مَا لَا یَعْلَمُونَ» می‌شود!
▪ شاگرد: آقا پریروز خودتان این تنجز اماره را تفکیک قائل شدید: گفتید معذور بودنش اعطایی است شارع…
▪ استاد: نه! آن از باب اینکه گفتند بعضی‌ها گفتند تنجز را خود علم اجمالی آورده؛ از این باب [گفتیم]. حالا تنجزش عقلی نیست آخر، عقلی نیست! مثل علم وجدانی نیست، چون اماره را ممکن است شارع رد بکند!
▪ شاگرد: بله، رد به دست شارع است…
▪ استاد: خب همین که می‌گویند عدم الرد کاشف از امضاست دیگر؛ امضای سیره مهم است! عدم رد که به درد نمی‌خورد؛ عدم رد از این جهت خوب است که کاشف از امضاست!
▪ شاگرد: منجزیتش کاری با سیره نداریم، منجزیتش عقلی است دیگر؛ یعنی اینکه امضا نکند که…
▪ استاد: کی عقلاً می‌گوید؟ کی عقل می‌گوید خبر ثقه حجت است به معنای اینکه اگر اصابت بکند شارع حق دارد [عقوبت کند]؟ نه، ممکن است بگوید «رفع ما لا یعلمون»! اگر الان شارع می‌فرمود «رفع ما لا یعلمون» با خبر ثقه جاری می‌شود، اشکال داشت؟
▪ شاگرد: بله، اگر می‌فرمود!
▪ استاد: خب پس معلوم می‌شود عقلی نیست دیگر! چون اگر عقلی باشد که نمی‌تواند شارع برخلاف حکم عقل حرف بزند!
این در ما نحن فیه؛ نسبت به دفع ضرر محتمل هم همین‌طور، نسبت به تخییر هم همین‌طور؛ چون تخییر عقلی موضوعش تحیر است، خب وقتی که اماره قائم شد و شارع اماره را حجت کرد، متحیر نیستیم دیگر!

🔹 ۱۶:۰۲ تقدم اماره بر برائت شرعیه و نقد کلام شهید صدر در تخصیص و حمل بر فرد نادر

اما نسبت به برائت شرعی چطور؟ نسبت به برائت شرعی، آقای صدر می‌فرماید: این اماره نسبت به برائت شرعی تخصیص است! آقا چرا تخصیص است عزیز من؟ برائت با حجیت اماره عموم و خصوص من وجه است؛ چون‌که اماره داله بر ترخیص را هم شامل می‌شود، داله بر الزام را هم شامل می‌شود؛ اطراف علم اجمالی را هم شامل می‌شود، شبهه قبل الفحص را هم شامل می‌شود، همه این‌ها را شامل می‌شود؛ برائت هم جایی که اماره نباشد شامل می‌شود.

آقای صدر می‌فرماید: بابا این کلمه تخصیص… شما ملا‌نقطی نشو! این لفظ تخصیص مهم نیست، ملاک تخصیص مهم است! در مانحن‌فیه ملاک تخصیص هست؛ چرا؟ چون اگر ما اماره را حمل بکنیم بر جایی که «رفع ما لا یعلمون» نباشد، می‌شود حمل بر فرد نادر، و قبیح است؛ این می‌شود تخصیص!

خب آقا، حمل بر فرد نادر نمی‌شود آقای صدر! چرا؟ چون امارات داله بر ترخیص که زیاد است! اطراف علم اجمالی را هم ضمیمه بکن، شبهه قبل الفحص را هم ضمیمه بکن؛ همه را ضمیمه بکن!

آقای صدر می‌فرماید: شبهه قبل الفحص را ضمیمه بکن یعنی چه؟ چون وقتی اماره آمده، فحص کرده دیگر! تا فحص نکند که اماره‌ای نیست؛ وقتی هم که اماره آمده، دیگر فحص کرده! اگر بگویی آقا امارات داله بر اباحه و ترخیص؛ خب امارات داله بر ترخیص که در واقع منشأ عذر او شک است، نه اینکه اماره عذر باشد! خب این اماره فقط حجیتش مال جایی است که دال بر الزام باشد! اطراف علم اجمالی هم که زیاد نیست! «إن قلت»: آقا چطور اطراف علم اجمالی زیاد نیست؟ علم اجمالی کبیر! اوه، علم اجمالی کبیر می‌کشد آدم را تا وقتی که منحل بشود، امارات حجت می‌شود! ایشان می‌فرماید: این علم اجمالی کبیر در زمان ائمه علیهم‌السلام که نبوده، در صدر اسلام که نبوده؛ این علم اجمالی کبیر برای ما درست شده، آن زمان که نبوده! لذا این می‌شود حمل بر فرد نادر!

▶ ⏱ ۱۹:۵۷ این فرمایشات آقای صدر به عقل قاصر و فاتر ما ناتمام است. این حرف که ایشان دارد در اینجا که اماره داله بر ترخیص می‌فرماید حجت نیست و عذر نیست بلکه عذر در واقع آن شکش است: این فرمایش را مرحوم شیخنا الاستاد رحمت‌الله علیه هم می‌فرمود؛ شاید این حرف اصلش از آقای خویی رحمت‌الله علیه باشد (منتها حالا الان جایی بالخصوص آقای خویی فرموده باشد من یادم نیست، و لکن مرحوم استاد می‌فرمود این‌ها از آقای خویی است ظاهراً). ایشان هم می‌فرمود وقتی اماره قائم می‌شود بر جواز مثلاً شرب تتن، در واقع حرمت شرب تتن که من معذورم به‌خاطر «رفع ما لا یعلمون» است، چون حرمتش را جهل دارم، نه به‌خاطر این اماره! خب این را آقای صدر از کجا شما ادعا می‌کنی؟! اگر الان یک کسی گفت آقا هرچی فلانی گفت عمل کن: «الْعَمْرِیُّ وَابْنُهُ ثِقَتَانِ، فَمَا أَدَّیَا عَنِّی فَعَنِّی مُؤَدِّیَانِ»؛ عمری آمد گفت که آقا شرب تتن مثلاً جایز است، بعد که مؤاخذه بفرماید چرا شرب تتن کردی، ما جواب بدهیم چون من حرمت را نمی‌دانستم، یا جواب می‌دهیم آقا خودت فرمودی هرچی عمری گفت [عمل کن] و ایشان هم گفته جایز است! کی گفته که اماره عذر نیست؟ از کجا؟! کی گفته که در اماره‌هایی که دال بر اباحه است، عذر در واقع آن جنبه جهل به حرمت است؟ از کجا؟! لذا این اولاً!

اما اینکه فرمودی در صدر اسلام علم اجمالی نداشتند: کی می‌گوید علم اجمالی نداشتند؟ عوام صدر اسلام با عوام امروز هیچ فرقی نمی‌کنند، بلکه شاید عوام امروز از عوام صدر اسلام هم جاهل‌تر باشند! چطور شما الان علم اجمالی را قبول می‌کنی، آن زمان علم اجمالی را قبول نمی‌کنی؟ نه، اگر کسی قبول کرد در هر دو زمان هست!

▶ ⏱ ۲۳:۳۷

▪ شاگرد: در صدر اسلام مثلاً فکر حرمت نرفته تو ذهن این‌ها!
▪ استاد: اگر حرمت و وجوب نمی‌رفته، پس برای چی می‌آمدند سؤال می‌کردند؟ این کسی که می‌آید سؤال می‌کند، معلوم می‌شود که می‌دانسته شریعت یک احکامی دارد!
▪ شاگرد: زمان خود پیغمبر اکرم…
▪ استاد: زمان پیغمبر اکرم هم سؤال می‌کردند! نه شما نگو بعد از آنکه احکام را بیان فرمود! اولاً در زمان صدر اسلام آن وقت که اماره هم حجت نبوده، کی می‌گوید آن وقت اماره حجت بوده؟!
▪ شاگرد: روایت نبوی حجت…
▪ استاد: کدام روایت نبوی؟! نه، بعدش! روایت نبوی را وقتی که در زمان امیرالمؤمنین علیه‌السلام نقل می‌کردند، یا مردم خیال می‌کردند حجت است؛ از پیغمبر خدا هم سؤال می‌کردند. بعد چرا آن بریره آمد گفت که من هر سال حج به‌جا بیاورم یا یک دفعه حج به‌جا بیاورم؟ در زکات، در چی، در چی… خب بله؛ از وقتی که ثبوت حجیت اماره بوده، از همان وقت علم اجمالی هم بوده؛ آن وقتی که نبوده اصلاً، که بعید است همچین چیزی باشد، حجیت اماره هم نبوده است. لذا این بیان درست نیست که حمل بر فرد نادر بشود.
▶ ⏱ ۲۵:۲۶ بله، مسلّم است عرض کردیم که اماره داله بر الزام حجت است و اصل عملی جاری نمی‌شود؛ هیچ فقیهی تا به امروز… بله مثل سید مرتضی رحمت‌الله علیه که آمده حجیت خبر واحد را اشکال کرده، ابن ادریس که آمده حجیت خبر واحد را اشکال کرده، یا مثلاً مرحوم میرزای قمی رحمت‌الله علیه که حجیت ظواهر را اشکال کرده و انسدادی شده، اگر کسی مثلاً رساله ابن ادریس را ببیند، رساله سید مرتضی را ببیند، جامع الشتات میرزای قمی رحمت‌الله علیه را ببیند، حالا فکر می‌کنید مثلاً او یک رساله عجیب‌وغریبی است؟ نه، عین همین است: سید مرتضی هم به این اخبار عمل می‌کرده، می‌فرموده این‌ها محفوف به قرائن قطعیه است؛ ابن ادریس هم عمل می‌کرده، می‌فرموده محفوف به قرائن قطعیه است؛ بله، «قَلَّمَا یَتَّفِقُ» یک روایت ثقه‌ای بیاید ابن ادریس اشکال بکند که ما خبر ثقه را حجت نمی‌دانیم!
بعد اصلاً این‌هایی که شذوذات دارند… شذوذات در مطالب عقلی کاشف از نبوغ است (البته نبوغ هر دو طرف: چون دو تا نابغه داریم؛ هبنّقه هم نابغه بود منتها نابغه از آن طرف، خواجه نصیرالدین طوسی هم نابغه بود!). اما کسی که شذوذات مثلاً در ظهور، در ذوق فقهی، در حجیت خبر ثقه، در سیره… این شذوذات معنایش این است که این اعوجاج فکری دارد! مثلاً یک کسی بیاید بگوید آقا مثلاً در حج این‌طوری فتوا داد، یا مثلاً در نکاح این‌طوری فتوا داد؛ این معلوم می‌شود که در واقع اعوجاج فکری دارد، چون این‌ها یک چیزی نیست که مثلاً یک کسی بگوید آقا ۱۵۰۰ سال است هیچ‌کس نفهمیده ما فهمیدیم! نه، قابل گفتن نیست. ولی علی ای حال، اصل حجیت اماره و تقدمش بر اصل عملی ولو شرعی ممّا لا ریب فیه است.

🔹 ۲۸:۵۴ تعارض اماره با قاعده طهارت و نقد وجه اول (عدم احتمال فرق)

فقط باقی ماند اشکال در تقدم اماره بر قاعده طهارت؛ که اگر اماره‌ای قائم شد بر نجاست اینجا و قاعده طهارت بود، آیا قاعده طهارت مقدم است یا اماره مقدم است؟ اینجا نه حمل بر فرد نادر می‌شود، نه لغو می‌شود؛ هیچی! یک نکاتی آقای صدر ذکر کرده که به‌وسیله آن نکات اماره را مقدم داشته:

یکی از آن نکات این بود که جلسه قبل عرض کردیم که اماره اگر حجت باشد در همه جا حجت است؛ نمی‌شود بگوییم اماره اگر بر وجوب قائم شد حجت است، اگر بر حرمت قائم شد حجت است، اگر بر اباحه قائم شد حجت است، اگر بر صحت قائم شد حجت است، ولی اگر بر نجاست قائم شد حجت نیست! احتمال فرق نیست! گفتیم این حرف جوابش یک کلمه است؛ اتفاقاً احتمال فرق هم هست! چرا؟ چون شارع قطعاً یک توسعه‌ای در نجاست قرار داده؛ این را کسی منکر نیست. لذا شما کمتر روایتی پیدا می‌کنی که بفرماید حواست به نجس باشد، بی‌مبالات نباش! فقط یک روایت هست در فشار قبر که سه نفر فشار قبر دارند: یک کسی که مبالات به بول [و] اصابه بول ندارد. و الا تو سیره فقها هم همه فقها، علما، متشرعه، متدینین…

کسی اگر در حرم‌های مطهره مشرف بشود، مخصوصاً از وقتی که این درها را ضدعفونی می‌کنند و با دستمال خشک می‌کنند، آدم اصلاً نمی‌داند که چه‌جوری این درب مطهر را ببوسد، این ضریح را چه‌جوری ببوسد! به‌خاطر اینکه این‌قدر آدم‌هایی هستند دست‌هاشان خون‌مردگی دارد، از اتاق عمل آمده بیرون باندپیچی کرده! من یک بنده خدایی از این رفقای ما گفت: چه‌جوری وضو بگیرم؟ گفتم که خب چه‌جوری وضو بگیری که… خب این الان که نجس است! گفت: نه حاج آقا، این باند رویش که نجس نیست! دیگه بهش نگفتم که خب آقا بیمارستان آنجا وقتی که می‌خواست این را ببندد، آن پارچه را گذاشت توی تشت آب، بعد سه چهار دفعه گذاشت و خیس کرد و تا کرد و دست تو هم خونی بود، گذاشت روی همان دست و بست! حالا تا الان هم بخواهی روی این باند وضوی جبیره‌ای بگیری، خب! این تازه از آن آدم‌هایی بود که مقید بود؛ و الا خیلی‌ها که اصلاً مقید نیستند همین‌طور دستش خون می‌آید، پاش خون می‌آید، تو این مسیر تاول می‌زند، چی می‌زند، تو حرم… کسی در شریعت سفارش نشده! خب ممکن است شارع اماره بر نجاست را معتبر نداند؛ اگر از اجماع نترسد آدم، در حجیت بینه بر نجاست هم ممکن است خدشه بکند! خب، این وجه.

🔹 ۳۳:۱۶ نقد وجوه دوم و سوم تقدم اماره بر قاعده طهارت (سیره عقلایی و قطعی‌السند بودن دلیل اماره)

وجه دوم این است که: دلیل حجیت خبر و ظهور سیره عقلاییه است و در سیره عقلاییه فرقی بین باب نجاست و غیر نجاست نیست؛ و قاعده طهارت نمی‌تواند رادع سیره باشد، چون می‌فرماید قاعده طهارت در واقع عام است، عام هم که نمی‌تواند رادع سیره باشد.

این وجه هم از مناقشه خالی نیست؛ و آن هم این است که در عقلا، خبر واحد بر نجاست عجیبه! سیره عقلا بر حجیت خبر واحد در نجاست؟! بله؟ خب، چطور مشهور و معروف بین فقها عدم حجیت اماره است در موضوعات، چون فرمودند بینه باید قائم بشود، دو نفر شهادت بدهند؟! کسی بگوید خب خلاصه… می‌گوییم نه خیر! بینه؛ این دیگر سیره عقلا نمی‌شود، چون سیره عقلا را که شارع رد فرموده؛ بینه!

یکی دیگر این است که: خب، این از ادله حجیت، سیره متشرعه است؛ بله اگر بینه باشد درست است، بینه داله بر نجاست… همین.

یک وجه دیگر فرموده: خب تعارض بکند به نحو عموم من وجه، ما باید دلیل حجیت اماره را مقدم بداریم؛ چرا؟ چون قطعی‌السند است؛ دلیل قاعده طهارت قطعی‌السند نیست! خب چرا قطعی‌السند است؟ چون‌که یا قرآن است یا سنت قطعیه متواتره ولو اجمالاً.

خب قرآن که نیست؛ سنت قطعیه متواتره را هم ما قبول نداریم که اگر سندش قطعی باشد، دلالتش قطعی نباشد، جهتش قطعی نباشد، ما قبول نداریم که اماره از حجیت می‌افتد؛ قبول نداریم! باید هم جهت و هم دلالت قطعی باشد! بله، این فرمایش آقای خویی رحمت‌الله علیه که فرموده خبر مخالف سنت حجت نیست، و اگر متواتر باشد خب می‌شود سنت؛ سنت آقای خویی قطعی‌السند و الدلالة و الجهة است، نه قطعی‌السند تنها! و عجیب است این اشکال را خود آقای صدر هم به آقای خویی کرده! لذا این وجهی ندارد.

🔹 ۳۷:۰۶ نقد وجه چهارم (استصحاب حجیت اماره) و جمع‌بندی نهایی تقدم اماره بر قاعده طهارت

بعضی‌ها یک وجه دیگر ذکر کرده؛ آن وجه دیگر این است که فرموده آقا: قاعده طهارت با اماره تعارض کرد، تساقط کرد؛ استصحاب می‌کنیم حجیت اماره را! بله! چطور استصحاب می‌کنیم حجیت اماره را؟ آقای صدر می‌گوید آقا این اماره در صدر اسلام، قبل از آنکه قاعده طهارت بیاید، آیا حجت بود یا نبود؟ حجت بود؛ کسی منکر نیست؛ حجت بود؟ بله! بعدش که قاعده طهارت آمد، شک می‌کنیم؛ استصحاب بقاء حجیت می‌کنیم! خب قبلش چطور حجت بود؟ عدم الردع؛ چون آن وقت که ردع نشده بود!

اِه، آقای صدر! وقتی که قاعده طهارت آمد، من شک کردم در حجیت، دیگه الان حدوثش هم مشکوک است! چون قاعده طهارت که می‌آید، در واقع ردع که می‌کند سیره را، از اول ردع می‌کند؛ یعنی از اول حجت نبوده، نه اینکه الان از حجیت بیفتد! و در استصحاب باید یقین به حدوث در ظرف شک در بقاء باشد! کما اینکه خودت اشکال کردی به آقای خویی رحمت‌الله علیه که آقای خویی به آخوند نقض کرد به اینکه استصحاب بقاء تنجز می‌شود در جایی که علم اجمالی منحل بشود؛ به بیان شما، خود شما آنجا نقض کردی که در استصحاب باید یقین به حدوث در ظرف شک در بقاء باشد، و یقین به حدوث در ظرف شک در بقاء نیست!

لذا از این وجوهی که آقای صدر بیان کرده، هیچ‌کدامش درست نیست. بله، همان اجماع و این‌ها که اصلش که قاعده طهارت… آن هم در صورت بینه نه خبر واحد! در مورد بعضی از امارات مثل بینه بر نجاست قائم بشود، شارع قاعده طهارت را القاء کرده؛ حالا اسمش را اجماع بگذاریم، اسمش را سیره قطعیه متشرعه در این مورد [بگذاریم]؛ غیر از این، دیگر وجهی وجود ندارد.

🔹 ۴۰:۴۸ آغاز بحث تقدم اماره بر اصل در متوافقین و اشکال شهید صدر بر آخوند خراسانی

بعد خدا رحمتش بکند مرحوم آقای آخوند رحمت‌الله علیه فرموده: اماره مقدم بر استصحاب است و مقدم بر اصول است چه متوافقین باشند چه متخالفین (متناقضین) باشند.

آقای صدر در تقدم اماره بر اصل اگر موافق باشد اشکال کرده که نه، در صورت موافقت، اماره هست، اصل هم هست! چرا؟ چون‌که ببین: «لا تنقض الیقین بالشک» ـ به شک در چی؟ به شک در خلاف، به شک در حکم دیگر! ـ خب اگر اماره قائم شد بر نجاست و استصحاب هم بقاء نجاست است، آیا اماره که قائم شد شما شک در نجاست داری یا نداری؟ خب استصحاب جاری می‌شود! بگویی آقا پس اگر علم به طهارت هم داری استصحاب جاری می‌شود؟ می‌گوید نه، علم وجدانی آنجا لغو است، اما در غیر علم وجدانی اشکال ندارد! لذا فرموده در متوافقین هم استصحاب جاری می‌شود و اماره جاری می‌شود؛ و این اثر عملی هم دارد در اطراف علم اجمالی! «وَلِلْکَلَامِ تَتِمَّةٌ إِنْ شَاءَ اللهُ» فردا، وصلی الله علی محمد وآله الطاهرین، ولعنة الله علی أعدائهم أجمعین.

📱 کپشن ویژه تلگرام و ایتا

🎤 #صوت_خارج_اصول

🗒 جلسه: ۱۳۲۷

📒 بحث: #اصول_عملیه | #استصحاب

📝 مباحث:

تبیین ورود اماره بر برائت عقلی (قبح عقاب بلا بیان)، احتیاط عقلی و تخییر عقلی بر همه مسالک؛ نقد انکار قبح عقاب بلا بیان و نظریه مولویت ذاتی نزد شهید صدر؛ نقد کلام شهید صدر در تخصیص برائت شرعیه به اماره و حمل بر فرد نادر؛ بررسی وجوه چهارگانه تقدم اماره بر قاعده طهارت و نقد آن‌ها؛ آغاز بحث جریان هم‌زمان اماره و استصحاب در متوافقین.

🏷 #آیت_الله_احمدی_شاهرودی #ورود #تخصیص #تقدم_اماره_بر_اصول #برائت #قبح_عقاب_بلا_بیان #قاعده_طهارت #شهید_صدر #آیت_الله_خویی

🌐 پایگاه اطلاع‌رسانی آیت‌الله عبدالله احمدی شاهرودی:

https://ahmadishahroudi.ir

🔹 تلگرام: https://t.me/ahmadishahroudichannel

🔸 ایتا: https://eitaa.com/ahmadishahroudichannel

🗂️ دسته‌بندی و متادیتای سایت (ahmadishahroudi.ir)

– 📌 عنوان پیشنهادی پست (SEO Title): درس خارج اصول جلسه ۱۳۲۷ | تقدم اماره بر برائت عقلی و شرعی، قاعده طهارت و بحث متوافقین

– 📂 مسیر دسته‌بندی در سایت: [#۴] آرشیو دروس حوزوی › [#۱۱] اصول › [#۱۰۹۶] المقصد السابع الأصول العملية › [#۱۳۳۱] ۴- الاستصحاب › [#۱۳۳۸] ۶- تعارض الاستصحاب مع سائر الأصول و الأمارات

🏷️ برچسب‌های پیشنهادی وردپرس (WP Tags): تعارض استصحاب و امارات، برائت عقلی، قبح عقاب بلا بیان، مولویت ذاتی، برائت شرعی، قاعده طهارت، متوافقین، شهید صدر، آیت‌الله خویی، آخوند خراسانی، شیخ انصاری، علم اجمالی کبیر، سیره عقلا

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا