اصول جلسه ۱۳۳۸ بررسی وحدت یا تعدد قاعده فراغ و تجاوز یکشنبه ۱۹ مهر ۱۴۰۵

📅 یکشنبه ۱۹ مهر ۱۴۰۵ — اصول (جلسهٔ ۱۳۳۸)

🔹 ۰۰:۰۰ افتتاح جلسه و ادعیه مأثوره

«اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجِّلْ فَرَجَهُمْ».

«أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ. بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ. الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ وَ الصَّلَاةُ وَ السَّلَامُ عَلَى سَيِّدِنَا وَ نَبِيِّنَا أَبِي الْقَاسِمِ الْمُصْطَفَى مُحَمَّدٍ وَ عَلَى آلِهِ الطَّيِّبِينَ الطَّاهِرِينَ الْمَعْصُومِينَ وَ لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى أَعْدَائِهِمْ أَجْمَعِينَ مِنَ الْآنَ إِلَى قِيَامِ يَوْمِ الدِّينِ».

«اللَّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَوَاتُكَ عَلَيْهِ وَ عَلَى آبَائِهِ فِي هَذِهِ السَّاعَةِ وَ فِي كُلِّ سَاعَةٍ وَلِيّاً وَ حَافِظاً وَ قَائِداً وَ نَاصِراً وَ دَلِيلاً وَ عَيْناً حَتَّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَ تُمَتِّعَهُ فِيهَا طَوِيلاً».

«اللَّهُمَّ عَجِّلْ فَرَجَهُ وَ سَهِّلْ مَخْرَجَهُ وَ ارْزُقْنَا رُؤْيَتَهُ وَ اجْعَلْنَا مِنْ أَعْوَانِهِ وَ أَنْصَارِهِ وَ شِيعَتِهِ الذَّابِّينَ عَنْهُ».

«اللَّهُمَّ الْعَنْ أَوَّلَ ظَالِمٍ ظَلَمَ حَقَّ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ آخِرَ تَابِعٍ لَهُ عَلَى ذَلِكَ. اللَّهُمَّ الْعَنِ الْعِصَابَةَ الَّتِي جَاهَدَتِ الْحُسَيْنَ وَ شَايَعَتْ وَ بَايَعَتْ وَ تَابَعَتْ عَلَى قَتْلِهِ. اللَّهُمَّ الْعَنْهُمْ جَمِيعاً».

«السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ وَ عَلَى الْأَرْوَاحِ الَّتِي حَلَّتْ بِفِنَائِكَ عَلَيْكَ مِنِّي سَلَامُ اللَّهِ أَبَداً مَا بَقِيتُ وَ بَقِيَ اللَّيْلُ وَ النَّهَارُ وَ لَا جَعَلَهُ اللَّهُ آخِرَ الْعَهْدِ مِنِّي لِزِيَارَتِكُمْ. السَّلَامُ عَلَى الْحُسَيْنِ وَ عَلَى عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ وَ عَلَى أَوْلَادِ الْحُسَيْنِ وَ عَلَى أَصْحَابِ الْحُسَيْنِ».

«اللَّهُمَّ خُصَّ أَنْتَ أَوَّلَ ظَالِمٍ بِاللَّعْنِ مِنِّي وَ ابْدَأْ بِهِ أَوَّلاً ثُمَّ الْعَنِ الثَّانِيَ وَ الثَّالِثَ وَ الرَّابِعَ. اللَّهُمَّ الْعَنْ يَزِيدَ خَامِساً وَ الْعَنْ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ زِيَادٍ وَ ابْنَ مَرْجَانَةَ وَ عُمَرَ بْنَ سَعْدٍ وَ شِمْراً وَ آلَ أَبِي سُفْيَانَ وَ آلَ زِيَادٍ وَ آلَ مَرْوَانَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ».

🔹 ۰۲:۲۷ بررسی وحدت یا تعدد قاعده فراغ و تجاوز

کلام در این بود که این قاعده فراغ و قاعده تجاوز، دو قاعده است یا یک قاعده؟ یکی از علت‌هایی که بعضی‌ها گفتند دو قاعده است، این است که آقا! قاعده فراغ، دخول در غیر در آن معتبر نیست. قاعده تجاوز، دخول در غیر در آن معتبر است. خب چطور می‌شود این دو تا را یک قاعده کرد؟ خب اشکال کردند که دخول در غیر در قاعده تجاوز معتبر نیست، ما این را نپذیرفتیم، تمام شد.

🔹 ۰۳:۱۹ دیدگاه شیخ انصاری پیرامون امتناع جعل قاعده فراغ

در «الرسائل»، صاحب الرسائل (رحمة الله علیه) ایشان فرموده: قاعده فراغ اصلاً نمی‌تواند جعل بشود، فقط قاعده تجاوز است، فقط قاعده تجاوز است. خب ایشان دو تا بیان، دو تا وجه ذکر فرموده. یک وجه این است که شارع می‌خواهد در قاعده فراغ چه کار کند؟ در قاعده فراغ می‌خواهد «صحت» جعل بکند، در قاعده تجاوز می‌خواهد «جزء و شرط» جعل بکند، خب «صحت» امر عقلی است. عقل، صحت را انتزاع می‌کند از مطابقت مأمور به با مأمور به. اگر این نماز زمان من رکوع ندارد، چطور می‌توانی شارع، صحت جعل بکند؟ صحت امر انتزاعی است. امر انتزاعی قابل جعل نیست. منشأش را باید جعل کند.

🔹 ۰۵:۳۳ تحلیل انتزاعی بودن صحت و استدلال صاحب الرسائل

پس بدون منشأ انتزاع محال است، با منشأ انتزاع هم که دیگر احتیاج نیست، صحت عقل انتزاع کند. این یک وجه. وجه دوم، بله؟ شارع می‌خواهد تعبد بکند به آن رکوع و سجود، به جز رکوع و سجود، به جز به شرط، این مفاد قاعده تجاوز است. وجه دوم این است که خب ایشان قبول کرده، خب همیشه شک در صحت و عدم صحت، ناشی از شک در جزء و شرط است. خب قاعده تجاوز جاری می‌شود، قاعده فراغ جاری می‌شود، چون قاعده تجاوز جاری می‌شود، با قاعده فراغ چه کار؟ قاعده فراغ را که جعل کرد قاعده تجاوز، کارش را انجام می‌دهد. خب؟ چون قاعده تجاوز را که جعل کرد، قاعده فراغ لغو است. لذا فرموده اصلاً این‌ها ثبوتاً دو تا قاعده نمی‌تواند باشد.

🔹 ۰۷:۰۰ نقد دیدگاه شیخ انصاری و کلام مرحوم خوئی درباره جعل صحت ظاهری

خب، ما عرض ما این است که آن وجه اول شما، به عقل قاصر فاتر ما ناتمام است. شما می‌فرمایید «صحت» قابل جعل نیست. چرا قابل جعل نیست؟ چرا؟ خب یک «صحت» واقعی داریم، یک «صحت» ظاهری داریم. آقایی رحمت الله علیه، مرحوم آقای خوئی فرمودند صحت واقعی قابل جعل نیست، چون انتزاعی است، اما صحت ظاهری قابل جعل است. یعنی شارع می‌گوید «اعْتَبِرْ هَذِهِ الصَّلَاةَ صَحِيحَةً». ایشان در الرسائل می‌فرماید: صحت چه واقعی چه ظاهری، انتزاعی است. خب می‌گوییم آقا! صحت ظاهری، معنایش چیست؟ معنایش این است که «مأمور به واقعیه» که دستت نمی‌رسد، بیا به این نماز، معامله مأمور به واقعی را بکن. این یک اعتبار است، این جعل است، این اعتبار و جعل است. آقا! در اینجا ما اصلاً نمی‌توانیم فرمایش ایشان را بپذیریم. چرا؟ چون که قاعده فراغ، قاعده تجاوزی که در قاعده فراغ جاری می‌شود، دخول در غیر را می‌خواهد. در قاعده فراغ، دخول در غیر اعتبار ندارد. اصلاً در قاعده فراغ اعتبار ندارد. یعنی اگر هنوز هم در داخل نماز هست، در نماز هست و شک می‌کند در رکوع، آنجا هم قاعده فراغ جاری می‌شود، یا نه؟ یا نه؟ آقا این حرف‌ها که می‌زنی، این حرف‌ها خیلی دقیق است.

🔹 ۰۸:۱۸ حقیقت صحت ظاهری و نفی لزوم اعاده و قضا

هم فرمایش آقای خوئی (رحمة الله علیه) و آخوند تمام است و هم فرمایش ایشان، منتها فرمایش ایشان، وضوح و اشکالاً از فرمایش آخوند و آقای خوئی است. خب آقا! شارع صحت ظاهری جعل می‌کند، یعنی چی؟ یعنی من اعاده نمی‌خواهم. یعنی چی؟ یعنی من اعاده نمی‌خواهم، قضا نمی‌خواهم، این معتبر است.

🔹 ۰۸:۴۱ ماهیت صحت، قاعده لا تعاد و رد تورم اصولی

یعنی چی؟ یعنی من اعاده نمی‌خواهم، قضا نمی‌خواهم، این معتبر است. یعنی چی؟ یعنی من اعاده نمی‌خواهم. آقا! تعبد به رکوع کردید، نه تعبد به صحت. تعبد به رکوع کردید، نه تعبد به صحت. این نماز، نماز است، چون رکوع دارد. خب این که ▶ ⏱ کلمه نامفهوم ۰۸:۵۲ و سجود و فلان، این‌ها که می‌دانید، این‌ها که ▶ ⏱ کلمه نامفهوم ۰۸:۵۵ است یا نه، این‌ها بس است. اعاده لازم نیست، این‌ها بس است. آقا این کجاش عقلاً ایراد دارد؟ ما اصلاً نمی‌توانیم فرمایش آقا را تقلید کنیم واقعاً. خب کجاش ایراد دارد؟ اگر خداوند سبحان بفرماید: «آقایان اصولی! شما که دست و بال ما را بستید، ولی من اینجا می‌خواهم صحت ظاهری جعل بکنم، تعبد به رکوع هم نکردم، باز فردا نگویید که چه می‌دانم این لازمه‌اش تعبد… نه، تعبد به رکوع هم نکردم. صحت ظاهری یعنی من اعاده نمی‌خواهم، قضا نمی‌خواهم. آقا ▶ ⏱ کلمه نامفهوم ۰۹:۳۷ صحت ظاهری یعنی من عقاب نمی‌کنم، اعاده نمی‌خواهم، قضا نمی‌خواهم، این می‌شود صحت ظاهری، اعاده هم نمی‌خواهد، قضا هم نمی‌خواهد، تعبد هم ▶ ⏱ کلمه نامفهوم ۰۹:۵۰ نکردم. پس، یک همون بدل امتصالی است که مرحوم آقای خوئی (رحمة الله علیه) می‌فرماید. اگه شارع بفرماید: آقا! همین کافی است. ولو که علم ناقص هم باشه ما قبول داریم. قبول داریم یعنی چی؟ یعنی اعاده نمی‌خواهیم، یه عاد نمی‌خواهیم. بله، ▶ ⏱ کلمه نامفهوم ۱۰:۰۹ اینا همش می‌شه آثار صحت ظاهری، مخرج که نه. اصلاً صحت ظاهری، معناش اینه، مگه صحت ظاهری، معناش اینه؟ مگه صحت ظاهری، معناش اینه؟ مگه صحت واقعی، معناش چیه؟ یعنی اعاده نمی‌خواد، قضا نمی‌خواد، چوب نمی‌زنه. اینا همه‌اش آثاره. منتها اون عقل می‌گه که وقتی شارع اعاده نمی‌خواد، قضا نمی‌خواد، چوب هم نمی‌زنه، این یعنی صحت. اینا همه‌ش آثاره. اینا همه‌اش آثاره. آقا اینا همه‌ش آثاره. حالا اینا را، اینا، اینا ▶ ⏱ کلمه نامفهوم ۱۰:۳۳ چطوری ما تحلیل بکنیم؟ خب این چرا بحث صحت؟ صحت کجاست؟ فرمایش آقای خوئی (رحمة الله علیه) در صحت واقعی هم همین است، منتها عقل نمی‌تواند جعل بکند. آقا من نماز بدون رکوع آوردم، خب ▶ ⏱ کلمه نامفهوم ۱۰:۴۸ بس، قبول دارم. اصلاً قاعده لا تعاد کارش همین است. بله، قبول دارم. اصلاً قاعده لا تعاد کارش همینه.

بله.

نه، واقعی.

نه، واقعی.

نه، واقعی. مال صورت شک‌ش. اینجا من یقین دارم رکوع نیاوردم.

اصلاً قاعده لا تعاد کارش همینه. و از این‌بابت، آقا، قاعده لا تعاد، تخصیص در ادله اجزاء و شرائطه. این‌ها را از کجا آوردید؟ بعد، گیر کردن. خب، چه‌جوری تخصیص بشه؟ بعضی جاهاش هم محاله. ای بابا! اصلاً تخصیص در ادله اجزاء و شرائط است، کجا آوردید؟ آقا! من نمی‌خواهم.

بس.

شما یک کسی می‌بینید، الان آمده، داره دیوار می‌چینه، خراب می‌چینه. می‌گه آقا! اصلاً حقوقش چقدر بود؟ می‌گه آقا! هنوز دو ساعت وقت مونده. می‌گه آقا! حقش چقدر بود؟ یه مبلغی، این دو مبلغ. برو. ول کن. شرط تکل.

[خنده حضار] بله.

تطابق نمی‌خواد اصلاً کی گفته که «صحیح» یعنی مطابقت؟ «صحت» واقعی یعنی واقعاً، صحت واقعی یعنی واقعاً صحت واقعی یعنی اعاده نمی‌خواد، قضا نمی‌خواد. شما اول آمدید، صحت را معنا کردید به معنای تطابق، بعد گیر کردید. چرا به معنای تطابق معنا می‌کنید؟ چون‌که تطابق نباشه اعاده و قضا لازمه، خب این‌ها لازمه، لازم که عین ملزوم نیست. لذا اصلاً این حرف‌ها نیست.

می‌گویند یک کسی یک گولی گذاشته بود، یک ماست. بعد گفتند: «آقا! ایشان جایزه نوبل جهانی را باید بهش دادید.» چرا؟ چون ماست یعنی، چه می‌دانم این چیز محیط زیست آلوده، عفونت، دنیا را گرفته، چه می‌دانم هوا، ناتراسی، چی می‌گن، چی می‌گن، آلودگی هوا از حد گذشته، گل‌ام‌گلی، بابا مهربانی، محبت، صلح، صفا.

برگشتم، خیلی خوب. به خودش بگیم چیه؟ گفتیم: «من می‌خواستم بگم کسی که ماست داره، بوییدن گل براش بی‌ارزشه.» خب، این‌جاها مواقعه اصلاً ▶ ⏱ کلمه نامفهوم ۱۳:۵۱ [شروع موقعی‌یا] ما می‌گیم اصول متورم همین‌جاست. خب بختک بیچاره اگر اون اصول متورم را بلد نباشی، که نمی‌تونی جواب بدی. اگر کسی اون صحت و اون حرف‌ها و اون‌ها را همه را مسلط نباشه، چطور می‌تونه جواب بده؟ این هی می‌گه که آقا! صحت، قابل جعل‌ه. اون می‌گه قابل جعل نیست.

لذا اصلاً این اشکال اول به عقل قاصر فاطمه ما ناتمام‌ه. صحت چه ظاهری، چه واقعی، قابل جعل‌ه. از اینجا، اصلاً آقا! خیلی ما راحت. آقا! چه‌جور می‌شه کسی فراموش کرده، نمازش درست باشه؟ جزئیت را نمی‌شه مقید کرد. اون متمم جعل بیاد، اشکال بکنه به متمم جعل، نمی‌شه. جزء هست، شرط هست، من نمی‌خوام، خب آقا! بله.

شرط هست. من نمی‌خوام. خب آقا، بله.

شما یک کسی را می‌بینید، الان آمده، داره دیوار می‌چینه، خراب می‌چینه. [خنده] می‌گه آقا! ▶ ⏱ کلمه نامفهوم ۱۴:۴۸ حقش چقدر بود؟ ▶ ⏱ کلمه نامفهوم ۱۴:۴۹ بله، بله.

🔹 ۱۵:۰۰ بررسی اشکال دوم در قاعده تجاوز و دخول در قید

اما اشکال دوم، اشکال دوم هم، نه قاعده تجاوز، لغو نمی‌شود. دخول در قید، معتبر است.

این شد اشکال کرده [اشاره به کلام یکی از محشین]. می‌فرماید: خیلی خوب. «دخول در قید معتبره»؟ بله، معتبره.

این عبارات «دَخَلْتَ فِي غَيْرِهِ» که در قاعده تجاوز آمده است، همه این عبارات در قالب فراغ هم آمده است. آن روایاتی که شما به آن روایات تمسک کردید و به «دَخَلْتَ فِي غَيْرِهِ» آنجا تمسک کردید، آنجا هم هست. [استاد با اشاره به روایات] آن روایاتی که شما به آن روایات تمسک کردید برای قاعده فراغ، تمسک کردید به «دَخَلْتَ فِي غَيْرِهِ»، همان جا هم هست.

با وجود آنکه «تَجَرُّب» با «دَخَلْتَ فِي غَيْرِهِ» که نمیشه، اگر دخول در قید، موضوعیت داره، در هر دو تا موضوعیت داره. در هر دو تا «موضوعیت» داره.

اگر موضوعیت ندارد، در هر دو تا «طریقیت» دارد.

اینکه نمی‌شود که شما در «قاعده تجاوز» بگویید موضوعیت دارد، در «قاعده فراغ» بگویید موضوعیت ندارد!

🔹 ۱۶:۲۰ نقد استدلال به تعبیر «دَخَلْتَ فِي غَيْرِهِ» در روایات

این که نمی‌شود. اگر دخول در قید، در آنجا موضوعیت دارد، اینجا هم باید داشته باشد. و اگر اینجا ندارد، آنجا هم نباید داشته باشد. شما که در قاعده فراغ، به «دَخَلْتَ فِي غَيْرِهِ» تمسک کردید، آنجا را موضوعیت قائل شدید، پس چطور در قاعده تجاوز می‌گویید که نه، اینجا اینطور نیست؟

این اشکال هم، اشکال واردی است.

بله، ممکن است کسی بگوید آقا، در آنجا «اجماع» داریم. «اجماع» داریم. ما از این ▶ ⏱ کلمه نامفهوم ۱۷:۰۵ تعبد کردیم. ما از این ▶ ⏱ کلمه نامفهوم ۱۷:۰۸ تعبد کردیم.

اجماع داریم. اگر کسی بگوید واقعاً نه، اجماع نیست، اجماع مدرکی است، آن وقت «مدرکی» است و حجیت ندارد.

🔹 ۱۷:۳۵ بررسی جریان قاعده فراغ در سایر موضوعات و اجماع مدرکی

می‌گوییم «اجماع مدرکی است». این اجماع مدرکیه، اجماعِ مطَرَجی است. [اشاره به اینکه این اجماع ارزش استدلالی ندارد].

می‌گوییم «اجماع مطرجیه»؛ خوب، بسیار خوب. اینجا هم مرکز ▶ ⏱ کلمه نامفهوم ۱۷:۵۰ می‌شود.

ملتزم می‌شویم در خصوصِ وضو، که باید دخول در قید باشد؟ این چه ربطی دارد؟

🔹 ۱۸:۰۰ مقایسه روایات قاعده فراغ در وضو و صلات

این چه ربطی دارد؟ در خصوصِ وضو، این چه ربطی دارد؟ [استاد با تأکید توضیح می‌دهد] ما وقتی که قاعده فراغ را در وضو می‌گوییم، قاعده فراغِ در وضو، «مُتَطَهِّر» است. چه ربطی دارد به صلات؟

«لَا تَنْقُضِ السُّنَّةَ بِالْفَرِيضَةِ»؟ این که در صلات است. قاعده فراغ در وضو، دلیلی غیر از صلات دارد.

🔹 ۱۸:۳۰ شرطیت دخول در غیر در وضو و احکام آن

آیا قاعده فراغ در وضو، «دخول در قید» می‌خواهد؟

آیا اگر کسی در وضو، از محل شستن دست فارغ شد و واردِ شستنِ صورت شد، آیا قاعده فراغ جاری است؟ یا اینکه باید از کل وضو فارغ شود؟

🔹 ۱۹:۰۰ تفاوت قاعده فراغ و تجاوز در صلات و وضو

بله، قاعده فراغ در وضو، در آنجا هم ممکن است ▶ ⏱ کلمه نامفهوم ۱۹:۱۰ موضوعیت باشد، اما قاعده فراغ در صلات، قاعده فراغ در صلات، غیر از این است.

اینکه قاعده فراغ در صلات، «دخول در قید» می‌خواهد، به دلیلِ «لَا تَنْقُضِ السُّنَّةَ بِالْفَرِيضَةِ» است، نه به دلیلِ آن «دَخَلْتَ فِي غَيْرِهِ».

آن «دَخَلْتَ فِي غَيْرِهِ» که در روایات آمده، آن مربوط به «قاعده تجاوز» است.

پس، این که شما می‌گویید «قاعده فراغ» هم مثل «قاعده تجاوز» است، خیر؛ این‌گونه نیست.

🔹 ۲۰:۰۰ بررسی موضوعیت یا طریقیت دخول در غیر

بله، ممکن است کسی بگوید «قاعده فراغ» هم در روایات، به «دَخَلْتَ فِي غَيْرِهِ» تمسک شده است.

بله، «دَخَلْتَ فِي غَيْرِهِ» در قاعده فراغ هم تمسک شده است. اما باید ببینیم که آیا در آنجا «موضوعیت» دارد یا «طریقیت»؟

اگر کسی بگوید در آنجا هم «طریقیت» دارد، پس آن وقت این اشکال [اشاره به دخول در قید] وارد است. اما اگر کسی بگوید نه، در آنجا «موضوعیت» دارد، چون از «لَا تَنْقُضِ السُّنَّةَ بِالْفَرِيضَةِ» استفاده شده، یا به خاطرِ «اجماع»، یا به خاطرِ روایاتِ خاصه‌ای که در آنجا وارد شده، آنجا بحث دیگری است.

🔹 ۲۰:۵۰ جمع‌بندی تفاوت‌های میان دو قاعده

این تفاوتِ میانِ این دو قاعده است.

🔹 ۳۰:۰۰ بحث پیرامون عدم حجیت روایت ضعیف در تبیین روایات عمومی

ولو ضعیف نقل نشده که شما آقایان که می‌خواهید روایات ما را بفهمید، بروید مراجعه بکنید و بگویید که آن‌ها چه می‌گویند تا روایت ما را بفهمید. می‌گوید آقا چطور نقل نشده؟ «خُذْ بِمَا خَالَفَ الْعَامَّةَ» [اشاره به قاعده مشهور]. ما آن‌جا تضاد است، ولی در فهم روایت ابتداءً آن است. می‌گویند آقا خیلی مطلب روشن بوده، واضح بوده، احتیاج به بیان نداشته. عجب! یک مطلبی واضح بوده، روشن بوده، احتیاج به بیان نداشته، ۱۵۰۰ سال هیچ‌کس نفهمیده؟ بعد مرحوم آقای بروجردی (رحمةالله‌علیه) آمده متوجه شده؟

🔹 ۳۲:۰۰ نقد ادعای وضوح و عدم نیاز به بیان با تمثیل مسجد اعظم

می‌شود که کسی «لَوْ كَانَ لَبَانَ»؟ [اشاره به قاعده مشهوره] مثلِ اینکه یک کسی بگوید آقا «مسجد اعظم» … بچه‌ها که مثال زده، [در] قم، اسم «مسجد اعظم» را که نیاورده، مثلاً ۳۰۰ سال پیش. می‌گوید آقا خب واضح بوده، نوشتن نمی‌خواهد! می‌گوید خب پس چرا ما از هر کسی سوال کردیم، می‌گوید نه، پدر ما خدا بیامرزش می‌گفت مسجد اعظم نبود. می‌گوید خب چه واضحی است که روشن است؟

🔹 ۳۳:۰۰ تکرار و تاکید بر عدم وضوح و جریان قاعده «لو کان لبان»

وقتی که «واضح» است، «روشن» است، وقتی که احتیاج به بیان نداشته، ۱۵۰۰ سال کسی نفهمیده، بعد مرحوم آقای بروجردی آمده متوجه شده؟ می‌شود؟ که کسی «لَوْ كَانَ لَبَانَ»؟ [با تکرار و تاکید].

🔹 ۳۴:۰۰ بررسی روایات باب و شمول قاعده نسبت به سلام نماز

بنابراین «اصلِ» اساس، آقا این صلوات تمام شده، فَرَقتَمِه یا «كُلَّمَا مَضَى مِنْ صَلَاتِكَ بِطُهُورِكَ» یا «كُلَّمَا شَكَّكْتَ فِيهِ مِمَّا قَدْ مَضَى»؟ یعنی چه فَرَاق حاصل نشد؟ لذا یک کسی که می‌گوید «آقا نماز خواندیم»، می‌گوییم «بله». هیچ فرقی نمی‌کند بین اینکه صلات داده باشد، شک کرده [یا] اصلاً یقین دارد، سلام داده می‌گوید نماز خواندم، ولی سلام را فراموش کردم، اشکال ندارد. ها! از حدیث «لَا تُعَادُ» می‌گوید «این نماز نیست» این را قبول کردم. لذا این عرضم را خدمت شما، احتیاج به بیان ندارد.

🔹 ۳۸:۰۰ جمع‌بندی احادیث و پایان بخش اول مبحث

بنابراین این عرضم خدمت شما، احتیاج به بیان ندارد، ولی بعد از این عرضم خدمت شما، ان‌شاءالله فردا می‌شود، «بِشَرْطِ الْحَيَاةِ وَ التَّوْفِيقِ» و «صَلَّى اللَّهُ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّاهِرِينَ وَ لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى أَعْدَائِهِمْ أَجْمَعِينَ».

🔹 ۴۵:۰۰ بررسی جایگاه عقل در استنباط احکام و مستقلات عقلیه

عرض کردیم که در مسأله مستقلات عقلیه، بحث بر سر این است که آیا عقل به تنهایی توانایی درک مصلحت یا مفسده‌ای را دارد که شارع بر اساس آن حکم صادر کند یا خیر؟ توجه کنید که در این میان، رویکرد اصولیین با اخباریون در یک نقطه کلیدی دچار افتراق می‌شود. اخباریون معتقدند که عقل در حوزه تشریع هیچ جایگاهی ندارد و تنها راه دستیابی به احکام، کتاب و سنت است. اما اصولیین با تفکیک میان درک حسن و قبح عقلی و تلازم آن با حکم شرعی، مسیر دیگری را ترسیم می‌کنند.

🔹 ۴۷:۱۵ تحلیل قاعده ملازمه عقلیه و شرعیه

اگر ما بپذیریم که عقل به طور مستقل درک می‌کند که فلان فعل دارای مصلحت ملزمه است، آیا به حکم «كُلُّ مَا حَكَمَ بِهِ الْعَقْلُ حَكَمَ بِهِ الشَّرْعُ» می‌توانیم به حکم شرعی برسیم؟ [با تأکید] باید دقت کرد که این ملازمه یک ملازمه ضروری است، نه یک امر اعتباری. یعنی اگر مصلحتی در واقع وجود داشته باشد که عقل به آن دست یافته است، شارع که حکیم است نمی‌تواند از آن غافل باشد.

🔹 ۴۹:۳۰ نقد دیدگاه مخالفان حجیت عقل و دفع مغالطه

برخی از مخالفان، ▶ ⏱ کلمه نامفهوم ۴۹:۳۵ را مطرح می‌کنند که عقل در جزئیات احکام دچار خطا می‌شود. در پاسخ باید گفت که ما در اینجا سخن از عقل قطعی می‌گوییم؛ عقلی که از مقدمات بدیهی تشکیل شده باشد. هرگاه عقل از مقدمات یقینی به نتیجه یقینی برسد، آن نتیجه هم برای ما حجت است. اینکه بگوییم چون در برخی موارد عقل خطا می‌کند پس در همه موارد غیرقابل اعتماد است، مغالطه است.

🔹 ۵۱:۱۰ ثمره عملی بحث مستقلات عقلیه در فقه