اصول جلسه ۱۳۵۰ بررسی اماریت قاعده ید در فرض شک ذوالید یکشنبه ۱۰ آبان ۱۴۰۵

📅 یکشنبه ۱۰ آبان ۱۴۰۵ — اصول (جلسهٔ ۱۳۵۰)

🔹 ۰۳:۰۶ بررسی اماریت قاعده ید در فرض شک ذوالید

کلام در این قاعده ید بود. عرض کردیم اگر ذوالید خودش مدعی باشد که ملک من است، قول او معتبر است؛ اما اگر ذوالید خودش مدعی نیست و می‌گوید: «من هم شک دارم که این ملک من است یا ملک من نیست»، اگر خودش شک دارد، آیا اینجا یدِ او اماره بر ملکیت است یا اماره بر ملکیت نیست؟

مرحوم نراقی (رحمة الله علیه) فرموده است: اماره بر ملکیت نیست؛ چون ادله اعتبار ید، اینجا را شامل نمی‌شود، غیر از اینکه روایت جمیل بن صالح از زراره: «رَجُلٌ وَجَدَ فِی مَنْزِلِهِ دِینَاراً…»؛ این روایتی که اگر در منزلش دیناری پیدا کرد، حضرت فرمود که اگر این را به حساب… بله، این روایت صحیحه جمیل بن صالح:

«مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ، عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا، عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ وَ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِیعاً، عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ، عَنْ جَمِیلِ بْنِ صَالِحٍ، قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ (عَلَیْهِ السَّلَامُ)» [وسائل الشیعة، کتاب اللقطة، باب ۳، حدیث ۱]؛ «قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ (عَلَیْهِ السَّلَامُ): رَجُلٌ وَجَدَ فِی مَنْزِلِهِ دِینَاراً؟ قَالَ: یَدْخُلُ مَنْزِلَهُ غَیْرُهُ؟ [آیا غیر خودش هم داخل منزل او می‌شود؟] قُلْتُ: نَعَمْ، کَثِیرٌ. قَالَ: هَذَا لُقَطَةٌ. [این لقطه است.] قُلْتُ: فَرَجُلٌ وَجَدَ فِی صُنْدُوقِهِ دِینَاراً؟ [در صندوقش دیناری پیدا می‌کند] قَالَ: یُدْخِلُ أَحَدٌ یَدَهُ فِی صُنْدُوقِهِ غَیْرُهُ أَوْ یَضَعُ فِیهِ شَیْئاً؟ قُلْتُ: لَا. قَالَ: فَهُوَ لَهُ».

این صحیحه جمیل بن صالح، صدرش دلالت می‌کند که در اینجا که دارد شک دارد دیگر؛ وقتی از امام (علیه السلام) سؤال می‌کند، یعنی شک دارد. وقتی سؤال می‌کند، حضرت فرمود: نه، این اماره بر… ید، اماره نیست. اگر کسی بگوید: «آقا! اینجا ید نداشته است»؛ کسی منکر ید بشود؟ اگر من در خانه ید ندارم، پس کجا ید دارم؟!

🔹 ۰۸:۰۲ تحلیل مسأله صندوق و موثقه اسحاق بن عمار

و عرضم به حضور شما، آن صندوق به خاطر این است که وقتی کسی دیگر دست در آن تو نمی‌برد، معلوم است مال تو است؛ از آسمان آمده؟! اجنه آن تو گذاشته‌اند؟! معلوم است مال تو است دیگر.

«عَنْ رَجُلٍ نَزَلَ فِی بَعْضِ بُیُوتِ مَکَّةَ…»

و موثقه اسحاق بن عمار

🔹 ۱۰:۳۹ بررسی مناقشات کلام مرحوم نراقی و شیخ در رسائل

در الرسائل:

🔹 ۱۴:۳۹ مناقشه در انصراف ید در اماکن عمومی و هتل‌ها

اما آن صحیحه جمیل هم ایشان اشکال کرده که وقتی که یک خانه‌ای است که زیاد در آن رفت‌وآمد می‌شود، زیاد در آن رفت‌وآمد می‌شود و پول هم آنجا روی زمین افتاده است؛ صحیحه جمیل بن صالح این بود: «یَدْخُلُ مَنْزِلَهُ غَیْرُهُ؟ قَالَ: کَثِیرٌ. وَجَدَ فِی مَنْزِلِهِ دِینَاراً»، زیاد می‌شود؟ بله. ایشان اشکال کرده است که: «آقا! این ید ندارد؛ چون معمولاً کسی که پول دارد در خانه، پول را در صندوق می‌گذارد، پول را همین‌طور روی فرش‌ها که نمی‌اندازد! روی فرش‌ها که نمی‌اندازد، غیر هم که داخل می‌شده است؛ این عرفاً نمی‌گویند که ید بر این پول دارد».

اولاً اینکه این ندارد که روی فرش افتاده بوده است که! «وَجَدَ فِیهِ دِینَاراً»، شاید مثلاً یک گوشه طاقچه‌ای بوده است. الآن مسألةٌ آقا: یک کسی می‌گوید: «طلبکارم از شما»، رفت از گوشه خانه‌اش، بیرونی‌اش، از گوشه خانه‌اش رفت پول آورد داد: «بگیر». آقا! این پول را می‌تواند بگیرد؟ بله، به چه دلیل؟ اینکه ید داشته است دیگر، اینکه ید داشته است. الآن اگر این خانه‌هایی که مثل مسافرخانه است، مثل مسافرخانه است، حالا مسافرخانه‌ها، لب آن طاقچه پول است، صاحب مسافرخانه، هتل، می‌گوید: «آقا! کرایه بار را بده»، او هم برداشت داد به شما. درست است یا درست نیست؟! فکر نمی‌کنم کسی بگوید درست نیست! بگوید: «آقا! این پول‌ها مال تو نیست، مال کیست؟ شاید مال مسافرها باشد!» یعنی چه شاید مال مسافرها باشد؟!

🔹 ۲۰:۳۹ تفصیل در مسأله صندوق و دسترسی غیر به آن

اما صندوق، خب اگر دیگری دستش را آن تو می‌گذارد، ایشان می‌فرماید که تحت ید صاحبش نیست مستقلاً؛ چرا؟ آقا! چرا در صندوق امام (علیه السلام) تفصیل داد؟ این را توجیه می‌کند. ایشان قائل می‌خواهد یک کاری بکند که آنجایی هم که علم ندارد ملک خودش است، ید را جاری بکند. خب آقا! در صندوق چه غیر ید می‌گذارد؟ می‌فرماید وقتی که غیر، دست در صندوق کسی برد، خب این دیگر دست من نیست، دست هر دویمان است. کجا دست هر دویمان است؟! الآن این‌هایی که شاگرد دارند، یا پسرشان می‌آید، یا رفیقش: «آقا ببخشید! من پایم درد می‌کند، کمرم درد می‌کند، عجله دارم، این پول را برو در صندوق بگذار». این صندوق در دست او هم هست؟!

🔹 ۲۵:۱۳ بررسی سیره عقلا در فرض شک متصرف

خب این فرمایشات ایشان، معلوم می‌شود که ایشان (رحمة الله علیه) ید را اماره بر ملکیت می‌داند، در جایی که خود صاحب ید شک دارد. ولی در سیره عقلا ، اگر خود صاحب ید شک دارد، خودش می‌گوید: «نمی‌دانم مال من است یا مال دیگری»، این محرز نیست. و «لَوْلَاهُ لَمْ یَسْتَقِمْ لِلْمُسْلِمِینَ سُوقٌ» اصلاً از این موارد انصراف دارد. کجای کسی بیاید جنسی را که خودش معلوم نیست… من بفهمم، من بفهمم که این مال… خودش هم شک دارد مال خودش است یا نه. لذا در اینجا همان‌طوری که صاحب نراقی (رحمة الله علیه)، صاحب عوائد الایام فرموده، ید، اماره بر ملکیت نیست؛ مضافاً به اینکه عرض کردم باید سیره در زمان امام (علیه السلام) احراز بشود، اگر در زمان امام (علیه السلام) نباشد که جایز نیست؛ چون سیره‌ای که مستحدثه باشد، فایده ندارد.

🔹 ۲۹:۰۱ ورود به مسأله فدک و احتجاج به قاعده ید

خب، بعد به مناسبت، مرحوم آقای نائینی (رحمة الله علیه)، شیخ اعظم و دیگران، این قضیه فدک را ذکر کرده‌اند. ما هم حالا ان‌شاءالله شروع می‌کنیم؛ منتها دیگر بقایش تا کجا ادامه بدهیم و این‌ها، با خداوند سبحان است. فعلاً شروع می‌کنیم ان‌شاءالله تا ببینیم چه می‌شود. منتها دلم می‌خواهد که اگر بنا شد ادامه بدهیم این بحث را در اینجا، مستوفیٰ بحث بکنیم؛ کلمات عامه را هم ان‌شاءالله متعرض بشویم، اگر اشکالی کردند، جواب بدهیم. خب باید رفقا زحمت بکشند در جمع‌آوری کلمات، که کلمات را جمع‌آوری بکنند؛ مخصوصاً کلمات عامه را. حالا من الآن در بازار، در قم، کتاب‌فروشی باشد که این کتاب‌هایی که مربوط به این بحث است، اصلاً کتاب مستقلی آن‌ها داشته باشند؛ چون جسته و گریخته یک مطالبی نقل کرده‌اند. دیشب هم به یکی از رفقا گفتم برای من بفرست، فرستاد؛ مراجعه کردم دیدم بله، مثلاً فرض کنید اگر این قضیه فدک یک کتاب ده هزار صفحه‌ای باشد، به اندازه دو صفحه اصلاً بحث… حالا اگر یک کتابی هست که بحث کرده‌اند، من هنوز آن کتاب را پیدا نکرده‌ام. حالا باز مترصدم، شما هم مترصد باشید ان‌شاءالله تا پیدا بکنید.

مرحوم صاحب وسائل (رحمة الله علیه) در باب بیست و پنج از ابواب کیفیة الحکم و احکام الدعوى، در حدیث سه:

«عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ فِی تَفْسِیرِهِ، عَنْ أَبِیهِ، عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَى، وَ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ جَمِیعاً، عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (عَلَیْهِ السَّلَامُ) فِی حَدِیثِ فَدَکٍ…» [وسائل الشیعة، کتاب القضاء، باب ۲۵، حدیث ۳]. بعضی‌ها توی… به نظرم فرمایشات بعضی‌ها دیدم، از آقایان، که این تفسیر علی بن ابراهیم که الآن موجوده، این در واقع قاطی است؛ یک چیزهایی از خودش و از دیگری. حالا من شک کردم که تفسیر امام حسن عسکری (علیه السلام) را ایشان می‌فرماید یا علی بن ابراهیم را؛ توی ذهنم ظاهراً سابق، علی بن ابراهیم بود. لذا اصلاً معلوم نیست که این همه‌اش تفسیر علی بن ابراهیم باشد. حالا این مهم نیست؛ چون اینجا صاحب وسائل (رحمة الله علیه) این را از تفسیر علی بن ابراهیم نقل می‌کند، و صدوق (رحمة الله علیه) این روایت را در العلل از ابن ابی‌عمیر ذکر می‌کند؛ منتها مشکلش این است که «عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَمَّنْ ذَکَرَهُ». «عَمَّنْ ذَکَرَهُ»؛ لذا این به حساب سند ندارد. این هم که ما بگوییم بزنطی و ابن ابی‌عمیر و صفوان «لَا یَنْقُلُونَ وَ لَا یُرْسِلُونَ إِلَّا عَنْ ثِقَةٍ»، یک شبهه‌ای از سابق‌الایام تو ذهن ما هست؛ به بعضی از آقایان هم که در رجال مدعی بودند و کار کرده بودند، گفتیم، ما جوابی نفهمیدیم؛ حالا اگر یا عیب در من بود، یا مطلب ایشان ناقص بود، یا هر دویش.

که آقا! اگر این حرف، به قول آقای خویی این از کلام کشی، شیخ طوسی اقتباس کرده؛ مقصودش اصحاب اجماعند. اگر مقصودش اصحاب اجماع نیستند، خب شیخ طوسی فرموده بزنطی و ابن ابی‌عمیر و صفوان و غیرهم؛ این «غیرهم» کیست؟ «غیرهم» کیست؟ در یک جا نباید این «غیرهم» را بیان بفرماید؟! آقا کیست؟! شیخ طوسی (رحمة الله علیه) که نمی‌خواسته است معما بفرماید! خب کیست یعنی «غیرهم»؟! این قطعاً یک جماعت معلومی‌اند. هیچ جای رجال شیخ طوسی، هیچ جای غیر رجال شیخ طوسی تا به امروز، توی یک کتاب ولو ضعیف، یک آدم بی‌سواد هم من ندیدم و نشنیدم که بیاید یک ورقی بیاورد بگوید این «غیرهم» مثلاً زید و بکر و عمرو است. یک وقتی من به بعضی از این آقایان عرض کردم، فرمودند که: جعفر بن بشیر. گفتم: خب سه نفر را اسم برد، یک جعفر بن بشیر سختش بود بنویسد «و غیرهم»؟! آقا! این «غیرهم» حداقل باید هفت هشت نفر باشند؛ آقا این چه حرفی شد که بنده ده نفر را اسم ببرم، یک نفر بگویم «و غیرهم»، مگر عناد داشته باشم! مثل بعضی‌ها که مثلاً عرضم به حضور شما می‌گویند مطالب فلانی را مثلاً نباید اسمش را بیاورید نقل بکنید. خب اگر شیخ طوسی با جعفر بن بشیر عناد نداشته باشد، خب می‌گفت «و جعفر بن بشیر» دیگر، چه کاری است؟! لذا این عرضم به حضور شما چیز ندارد.

بعد هم این ما عرض کردیم، اگر ابن ابی‌عمیر قصدش این بوده که از ضعاف نقل نکند، باید با واسطه هم مثلاً این‌طوری بود: عن ابن ابی‌عمیر، مثلاً عن ابن محبوب، عن مثلاً زراره، عن رجلٍ؛ باز باید می‌گفتیم آن «رجل» چیست؟ ثقه است. چرا؟ چون ابن ابی‌عمیر چه وجهی دارد که بفرماید من از ضعیف و از مرسل نقل نمی‌کنم، برای چه؟ یعنی می‌خواسته روایتی را نقل بکند که معتبر باشد؛ خب اگر روایتی را می‌خواسته نقل بکند که معتبر باشد، چه فرق می‌کند که مرسل مستقیماً بلاواسطه «عن رجلٍ» نقل بکند، یا نه عرضم به حضور شما… حالا غیر از آنکه مواردی هست که ابن ابی‌عمیر نقل کرده است از کسانی که ضعفش محرز است. می‌گویند: آقا! آن‌ها استثنا می‌شود، تخصیص می‌شود. این حرف اصلاً غلط است؛ اگر بنده بیایم بگویم: «آقا! من هیچ وقت از شیخ طوسی (رحمة الله علیه) هیچ وقت نقل نکردم مگر اینکه گفتم مرحوم شیخ طوسی (رحمة الله علیه)»، بعد یک دو مورد بیاید بگوید آن استثنا است! مگر می‌خواستم تقیه بکنم که آن استثنا است؟! این معلوم می‌شود آن دو مورد را فراموش کردم؛ پس ممکنه باز یک مورد سوم هم باشد که فراموش کرده باشم. ممکنه یک مورد سوم هم باشد که فراموش کرده باشم. لذا این عرضم به حضور شما این سند صدوق فایده ندارد؛ اما آیا این صاحب وسائل به این به حساب تفسیر علی بن ابراهیم سند داشته یا نه، این ان‌شاءالله فردا یا یک روز دیگر عرض می‌کنیم؛ چون نمی‌خواهم که عرضم به حضور شما خیلی در درس فقه در یک جلسه همه‌اش رجال گفته بشود، یک مقدار… حالا ان‌شاءالله یک روز دیگر این تکه را عرض می‌کنم.

🔹 ۳۸:۱۵ استدلال امیرالمؤمنین (ع) بر ابوبکر در قضیه فدک

خب، آنجا دارد که در حدیث فدک:

«أَنَّ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ (عَلَیْهِ السَّلَامُ) قَالَ لِأَبِی بَکْرٍ: أَ تَحْکُمُ فِینَا بِخِلَافِ حُکْمِ اللَّهِ فِی الْمُسْلِمِینَ؟ [تو در ما برخلاف حکم خداوند سبحان در مسلمین حکم می‌کنی؟] قَالَ: لَا. [گفت: نه.] قَالَ: فَإِنْ کَانَ فِی یَدِ الْمُسْلِمِینَ شَیْءٌ یَمْلِکُونَهُ، ادَّعَیْتُ أَنَا فِیهِ، مَنْ تَسْأَلُ الْبَیِّنَةَ؟ [اگر یک مالی هست دست مسلمین است، مالکند، ید دارند، من ادعا می‌کنم مال من است، بینه را از کی می‌خواهی؟] قَالَ: إِیَّاکَ کُنْتُ أَسْأَلُ الْبَیِّنَةَ عَلَى مَا تَدَّعِیهِ عَلَى الْمُسْلِمِینَ. [من از تو بینه می‌خواهم، از شما بینه می‌خواهم.] قَالَ: فَإِذَا کَانَ فِی یَدِی شَیْءٌ فَادَّعَى فِیهِ الْمُسْلِمُونَ، تَسْأَلُنِی الْبَیِّنَةَ عَلَى مَا فِی یَدِی؟»

از من بینه می‌خواهی؟!

چطور شد اگر مال دست مسلمین باشد من ادعا بکنم، شما می‌گویید نه، آن‌ها ید دارند، تو باید بینه بیاوری؛ اگر مال دست من باشد، آن‌ها ادعا بکنند باز من بینه بیاورم؟! اگر قاعده ید معتبر است، در هر دو معتبر است؛ اگر معتبر نیست، در هیچ کدام معتبر نیست.

«وَ قَدْ مَلَکْتُهُ فِی حَیَاةِ رَسُولِ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ) وَ بَعْدَهُ، وَ لَمْ تَسْأَلِ الْمُؤْمِنِینَ الْبَیِّنَةَ عَلَى مَا ادَّعَوْا عَلَیَّ، [بینه را از مسلمین نمی‌خواهی، از من می‌خواهی] کَمَا سَأَلْتَنِی الْبَیِّنَةَ عَلَى مَا ادَّعَیْتُ عَلَیْهِمْ؟! وَ قَدْ قَالَ [در حالی که پیغمبر خدا فرمود]: الْبَیِّنَةُ عَلَى مَنِ ادَّعَى، وَ الْیَمِینُ عَلَى مَنْ أَنْکَرَ».

بینه بر مدعی است، یمین هم بر کسی است که منکر است. ذوالید منکر است؛ من ید دارم بر این مال، باز تو می‌گویی که بینه بیاور؟!

خب، اینجا عرضم به حضور شما، چرا با توجه به اینکه قاعده ید در نزد همه مسلمین مسلّمه است، برای چه از من درخواست بینه کردی؟ برای چه؟

🔹 ۴۱:۲۴ ردّ شبهه معلوم بودن حالت سابقه ملکیت

از این، بعضی‌ها اشکال کرده‌اند که: حالت سابقه ید معلوم بوده است؛ این مال دست پیغمبر خدا بوده است. خب این جوابش واضح است: اصلاً قاعده ید، نهصد و نود و نه هزارمش حالت سابقه‌اش معلوم است! این‌هایی که الآن در بازار کفش می‌فروشند، کیف می‌فروشند، یخچال می‌فروشند، لباس می‌فروشند، نان می‌فروشند، گوشت می‌فروشند، این از کجا آورده؟! خب این قطعاً از به حساب کشتارگاه آورده، کشتارگاه هم گوسفند مال دیگران بوده، این کیف و کفش از کارخانه چه می‌دانم هرمزان آورده، این موکت مال چه می‌دانم کارخانه پشم‌بافی فلان جا است. کی دیدید که تو بازار جنس بفروشد، بگوید: «این گوسفندش هم مال خودم بوده»؟ از کجا؟ می‌گوید: «بله، یک شجره‌نامه‌ای از این گوسفند دارم؛ از روز اولی که خداوند سبحان گوسفند را خلق کرده، این همین‌طور دست به ما بوده!» [با لحن طنزآمیز] خب ان‌شاءالله آن شجره‌نامه را نگه دار که یک وقت گربه نخورد، باشد! امکان دارد چنین چیزی؟! همه از ید غیر بوده است، ید غیر بوده است. این نمی‌شود گفت که چون حالت سابقه ید غیر است، عرضم به حضور شما [ید فعلی بی‌اعتبار باشد].

بعضی‌ها ممکنه اشکال بکنند که: آقا! خب این در واقع فرق می‌کند. یک وقت هست بله، آن که استثنا شده، آن مالِ جایی است که من ید دارم بر این مال، و این مال قبلاً مال زید بوده است؛ زید گفته: من این مال را نفروختم، این بیخود می‌گوید؛ من می‌گویم این مال به من منتقل شده است، اینجا ید منقلب می‌شود. ولی در اینجا، اگر پیغمبر خدا (نستجیر بالله) اگر وجود نازنین خاتم الانبیاء می‌فرمود که: نه، مثلاً (نستجیر بالله) یا فاطمه! من این را به تو ندادم؛ خب درست بود. ولی دست آن کسی که قبلاً بوده، از آن کسی که حضرت می‌فرماید منتقل شده به من، او که مدعی نیست! شخص دیگری مدعی است. مثل این می‌ماند که من بروم تو خیابان، پلیس: «آقا بیا اینجا، بله، این ماشین مال من است!» خب ماشین مال شما است؟ بله. سند داری؟ نه، سند ندارم، خیلی خب. از کجا آوردی؟ می‌گوید: «همسایه ما، ماشین مال همسایه ما بود؛ من از همسایه خریدم». این آقا می‌گوید من خریدم. پلیس اگر پلیس باشد، به ۱۱۰ زنگ می‌زند می‌گوید: «آقا بیایید دست‌بند بزنید ببرید! تو چه حرف مفت می‌زنی؟! ماشین مال تو نبوده، مال دیگری بوده؛ تو مدعی هستی من خریدم، او مدعی نیست من خریدم! ید دارد، تو برو سند بیار، بینه بیار، شاهد بیار». اگر آن شخصی که مال از او منتقل شده، اگر او مدعی بود، ید منقلب می‌شود؛ پیغمبر خدا مال را داده، حالا که مال را داده، او هم که مدعی نیست، خب ابوبکر! تو چه کاره‌ای که مدعی هستی؟! تو چه کاره‌ای که مدعی هستی؟!

حتی الآن در حکومت‌های امروز، اگر رئیس‌جمهور قبلی یک کشوری یک ماشینی داده به یک آقایی، این آقا می‌گوید: «این ماشین را رئیس‌جمهور قبلی به من داده است». خب، تپ! [با تأکید] بعد رئیس‌جمهور بعدی که بیاید، بگوید: «آقا! دلیل بیار که ماشین را رئیس‌جمهور قبلی به تو داد!» می‌گوید: «آقا! دادگاه باید ثابت بکند که تو دزدی؛ نه اینکه من ثابت بکنم، خب ماشین مال… دست من است دیگر!» پس اگر این‌طوری باشد، تمام این عرضم به حضور شما حکومت‌ها، رئیس‌جمهوری که آمد: «آقا بله! در فلان جا معلوم شده این‌قدر از حساب مثلاً یک ماشینی رئیس‌جمهور آن زمان به شما داده»، خب بله داده، حالا چه؟ می‌گوید: «برو شاهد بیار! ما احتمال می‌دهیم تو بلند کرده باشی این ماشین را!» این می‌گوید: «خب تو هم برو شاهد بیار که بچه پدر و مادرت هستی! اگر تو شاهد آوردی که بچه پدر و مادرت هستی، من هم شاهد… حالا رئیس‌جمهور آمده به خانه ما، این ماشین هم داده، ماشین هم دست من است؛ تو باید ثابت بکنی که من دزدم، نه اینکه من بیایم ثابت بکنم که آقا این ماشین را داده!» اصلاً بابا ابوبکر دیگر نهایتش می‌شود یک رئیس‌جمهور غاصب دیگر! بیشتر که نیست. نستجیر بالله زبانم لال زبانم لال زبانم لال، رسول مکرم اسلام (زبانم لال زبانم لال صلّی‌الله‌علیه‌وآله) مثل یک رئیس‌جمهور، خود در زمان خودش داده است. یک وقت هست شما اشکال می‌کنی حق نداشته بدهد؛ که شما اگر حق نداشته بدهد من بینه برای چه بیاورم؟! اگر حق نداشته بدهد، بینه برای چه بیاورم؟! پس شما قبول داری حق داشته بدهد. شما در حکومت‌های امروز یک مورد پیدا بکنید، اصلاً سنی‌ها همین یک مورد پیدا بکنند در حکومت‌های امروز که: «تو آقا برو مدرک بیار، بینه بیار!» تو باید بروی توی مدارک بگردی، بگویی: «آقا نه، این ماشین را به شما ندادند، این ماشین را شما از فلان جا بلند کردی»؛ شما باید بینه بیاورید. این دیگر مثل آب خوردن است! این اگر ید در اینجا معتبر نیست، پس در کجا معتبر است؟!

و للکلام تتمةٌ ان‌شاءالله فردا به شرط الحیاة و التوفیق.

وَ صَلَّی اللهُ عَلی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطّاهِرینَ، وَ لَعْنَةُ اللهِ عَلی أَعْدائِهِمْ أَجْمَعینَ.