اصول جلسه ۱۳۵۶ اهمیت تبحر در فقه و اصول برای دفاع از عقاید و دوشنبه ۱۸ آبان ۱۴۰۵

📅 دوشنبه ۱۸ آبان ۱۴۰۵ — اصول (جلسهٔ ۱۳۵۶)

🔹 ۰۳:۰۱ اهمیت تبحر در فقه و اصول برای دفاع از عقاید و مذهب

بحث ما در قاعده ید و تقدمش بر استصحاب تمام شد و امروز بنا داشتیم وارد اصالة الصحة بشویم؛ اما دیدم آخرین جلسه مباحثه قبل از ایام فاطمیه ۹۵ روزه است، دیگر گفتم امروز را هم در این تتمه بحث فدک عرض بکنیم، شاید امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف راضی‌تر باشد.

با اینکه من عقیده‌ام این است که مهم‌ترین کار در حوزه، فقه و اصول است و کسی نمی‌تواند به مذهب خدمت بکند مگر با تبحر در فقه و اصول. کسی که در فقه و اصول تبحر حسابی ندارد و ممتاز نیست، این در عقاید وارد بشود ممکن است جمع‌آوری بکند، ولی به لحاظ استدلالی و قوت علمی زیر صفر است. نگویید که خب بعضی‌ها فقه و اصول کار کرده‌اند و منحرف هم هستند؛ او منافات ندارد. ما نمی‌گوییم که هرکه فقه و اصول کار بکند قطعاً متدین است. فقه و اصول شمشیر بران است؛ شمشیر ممکن است خدای نکرده دست شیطان بیفتد، ولی غیر فقه و اصول از این چاقوهای استیل سیب‌پوست‌کنی است در حد سیب و پرتقال و نارنگی و این‌ها؛ آن‌ها قدرت علمی نمی‌آورد که بتواند دشمن را به لحاظ علمی قلع و قمع بکند. اسعاف شیعیان ما که این‌قدر سفارش شده است، این به تبحر در فقه و اصول است. شاهدش هم این است که هزار و تقریباً خرده‌ای سال، محور در حوزه‌های علمیه فقه و اصول بوده است. امروز حالا رشته‌های تخصصی حدود چهار پنج هزار تا درآمده است و بیشتر هم خواهد شد، اما دیگر سابق‌ها که نبوده است.

🔹 ۰۶:۰۳ بررسی آیه تطهیر و روایات قرائت آن بر در خانه حضرت زهرا (س)

خب، یکی از جهاتی که خیلی مهم است که من دیروز عرض کردم، خب این آیه تطهیر: «إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَفْطِيرًا». اینکه عرض کردم مهم فقه و اصول است، دشمن و عامه سابق‌ها می‌آمدند روایات را حذف می‌کردند؛ الان دیگر نمی‌توانند روایات را از توی کتاب‌ها، از توی کتاب‌های خودشان حذف بکنند؛ چون دیگر الان این کتاب‌ها همه‌جا توی کتابخانه‌های مثلاً معظم دنیا، توی خانه‌های افراد هست. خب افرادی هستند که مثلاً کتب عامه چاپ پنجاه سال پیش را دارند، این است که دیگر الان نمی‌شود؛ حالا بیایند کتاب جدید را بردارند، خب می‌گویند آقا این… می‌آیند چه‌کار می‌کنند؟ در روایات مناقشه می‌کنند. اینکه عرض کردم فقه و اصول، چون هرچقدر آن‌ها مناقشه بکنند، کسی که تبحر در فقه و اصول دارد می‌خوابد جواب می‌دهد، نه اینکه بیدار باشد؛ ولی کسی که تبحر در فقه و اصول نداشته باشد… چون فقه و اصول در واقع، اولِ مطالب عقلی توی فقه و اصول است، اولِ مطالب عقلایی توی فقه و اصول است؛ یعنی آنکه متخصص فقه و اصول است این‌ها را زیر و بالا می‌کند. اولِ تخصص در فهم روایات توی فقه و اصول است، اولِ تخصص در جمع روایات بین روایات متعارضه توی فقه و اصول است، اولِ تخصص در حتی رجال توی فقه و اصول است؛ چون رجال یک بحث‌های تتبعی دارد، آن‌ها که فایده ندارد، یک بحث‌های کلیدی دارد؛ بحث‌های کلیدی‌اش باز کسی که توی فقه و اصول تبحر دارد بحث‌های کلیدی را می‌تواند پایین و بالا بکند.

خب، این «إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا»، روایات عدیده‌ای از عامه وارد شده است که رسول خدا صلی الله علیه و آله و لعنة الله علی اعدائهم اجمعین این آیه شریفه را درِ خانه حضرت زهرا سلام الله علیها… یک روایتی که از خاصه توی ذهن من است، شش ماه مرتب این روایت را تشریف می‌بردند درِ خانه حضرت زهرا و قبل از ورود می‌خواندند؛ یعنی مثلاً استیذان می‌کردند، بعد هم آیه شریفه را می‌خواندند.

عامه عرضم به حضور شما این روایت را که نقل می‌کنند، روایاتی که از عامه نقل شده که به حساب می‌رفتند درِ خانه حضرت سلام الله علیها و این آیه را قرائت می‌فرمودند و تشریف می‌بردند آنجا:

«عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ» -نقل شش ماه هم توی…- «أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ» و لعنة الله علی اعدائهم اجمعین «كَانَ يَمُرُّ بِبَيْتِ فَاطِمَةَ» یا «بِبَابِ فَاطِمَةَ سِتَّةَ أَشْهُرٍ إِذَا خَرَجَ إِلَى صَلَاةِ الْفَجْرِ فَيَقُولُ: الصَّلَاةَ يَا أَهْلَ الْبَيْتِ، إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَ يُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا». عرضم به حضور شما این عبارت: «إِذَا خَرَجَ إِلَى الصَّلَاةِ، إِلَى صَلَاةِ الصُّبْحِ وَ يَقُولُ: الصَّلَاةَ الصَّلَاةَ، إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَ يُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا».

عرضم به حضور شما باز حتی نقل هفت ماه توی عامه، بله: «أَخْبَرَنِي أَبُو دَاوُدَ عَنْ أَبِي الْحَمْرَاءِ قَالَ: حَفِظْتُ مِنَ الْمَدِينَةِ سَبْعَةَ أَشْهُرٍ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ» و لعنة الله علی اعدائهم اجمعین «كَيَوْمٍ وَاحِدٍ، رَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ» یا «سَمِعْتُ النَّبِيَّ إِذَا طَلَعَ الْفَجْرُ جَاءَ إِلَى بَابِ عَلِيٍّ وَ فَاطِمَةَ فَقَالَ: الصَّلَاةَ الصَّلَاةَ، إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَ يُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا».

و باز عرضم به حضور شما روایت دیگر که در مناقب علی بن ابی‌طالب سلام الله علیه ابن مردویه، نقل چهل روز که باز با دیگر… بله، که: «شَهِدْتُ النَّبِيَّ أَرْبَعِينَ صَبَاحًا يَجِيءُ إِلَى بَابِ عَلِيٍّ وَ فَاطِمَةَ فَيَأْخُذُ بِعِضَادَتَيِ الْبَابِ ثُمَّ يَقُولُ: السَّلَامُ عَلَيْكُمْ أَهْلَ الْبَيْتِ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَكَاتُهُ، الصَّلَاةَ يَرْحَمُكُمُ اللَّهُ، إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَ يُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا».

و عرضم به حضور شما روایات دیگری که به حساب این تا زمان آخر عمر رسول خدا این روایت است صلی الله علیه و آله و لعنة الله علی اعدائهم اجمعین، در روایت ابی‌الجارود عن ابی‌جعفر علیه السلام: «أَنْزَلَ اللَّهُ هَذِهِ الْآيَةَ، فَلَمَّا أَنْزَلَ اللَّهُ هَذِهِ الْآيَةَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ يَجِيءُ كُلَّ يَوْمٍ عِنْدَ صَلَاةِ الْفَجْرِ حَتَّى يَأْتِيَ بَابَ عَلِيٍّ وَ فَاطِمَةَ وَ الْحَسَنِ وَ الْحُسَيْنِ، فَيَقُولُ: السَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَكَاتُهُ، فَيَقُولُ عَلِيٌّ وَ فَاطِمَةُ وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَيْنُ: وَ عَلَيْكَ السَّلَامُ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَكَاتُهُ، ثُمَّ يَأْخُذُ بِعِضَادَتَيِ الْبَابِ وَ يَقُولُ: الصَّلَاةَ الصَّلَاةَ يَرْحَمُكُمُ اللَّهُ، إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَ يُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا. فَلَمْ يَزَلْ يَفْعَلُ ذَلِكَ كُلَّ يَوْمٍ إِذَا شَهِدَ الْمَدِينَةَ حَتَّى فَارَقَ الدُّنْيَا»؛ تمام عمر مبارکشان. «وَ قَالَ أَبُو الْحَمْرَاءِ خَادِمُ النَّبِيِّ: أَنَا أَشْهَدُ بِهِ يَفْعَلُ ذَلِكَ». سه ماه و چهار ماه و این‌ها نبوده است اصلاً.

یا عرضم به حضور شما در تفسیر کنز الدقائق عرضم به حضور شما که این روایت: «كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ» و لعنة الله علی اعدائهم اجمعین «يَقِفُ عِنْدَ طُلُوعِ كُلِّ فَجْرٍ عَلَى بَابِ عَلِيٍّ وَ فَاطِمَةَ فَيَقُولُ: الْحَمْدُ لِلَّهِ الْمُحْسِنِ الْمُجْمِلِ الْمُنْعِمِ الْمُفْضِلِ الَّذِي بِنِعْمَتِهِ تَتِمُّ الصَّالِحَاتُ، سَمِيعٌ سَامِعٌ بِحَمْدِ اللَّهِ وَ نِعْمَتِهِ وَ حُسْنِ بَلَائِهِ عِنْدَنَا، الصَّلَاةَ يَا أَهْلَ الْبَيْتِ، إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَ يُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا».

روایات، عرضم به حضور شما این روایت که از عایشه، بله: «حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ عَنْ زَكَرِيَّا عَنْ مُصْعَبِ بْنِ شَيْبَةَ عَنْ صَفِيَّةَ بِنْتِ شَيْبَةَ قَالَتْ: قَالَتْ عَائِشَةُ: خَرَجَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ» و لعنة الله علی اعدائهم اجمعین «غَدَاةً وَ عَلَيْهِ مِرْطٌ مُرَحَّلٌ مِنْ شَعْرٍ أَسْوَدَ، فَجَاءَ الْحَسَنُ فَأَدْخَلَهُ مَعَهُ، ثُمَّ جَاءَ الْحُسَيْنُ فَأَدْخَلَهُ مَعَهُ، ثُمَّ جَاءَتْ فَاطِمَةُ فَأَدْخَلَهَا، ثُمَّ جَاءَ عَلِيٌّ فَأَدْخَلَهُ، ثُمَّ قَالَ: إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَ يُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا» که همان حدیث کساء است.

🔹 ۱۷:۱۰ نقد ادعای شمول «اهل‌البیت» بر زوجات پیامبر (ص) و نفی عصمت

این است که کسی بیاید بگوید که عرضم به حضور شما زن جزو به حساب اهل‌البیت است؛ و توی بعضی کتب عامه دیدم که این آیه دلالت بر عصمت نمی‌کند، چرا؟ به خاطر اینکه نساء نبی هم صلی الله علیه و آله و لعنة الله علی اعدائهم اجمعین جزو اهل‌البیت‌اند و اجماع است که معصوم نیستند! و اجماع است که معصوم نیستند!

یک وقتی من یک تکه کلام آقای خویی رحمة الله علیه را گوش دادم در این آیه شریفه: «إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ»، ایشان یک جمله‌ای از فخر رازی نقل می‌کرد که فخر رازی منکر این شده که «انما» دال بر حصر است. بعد یک جمله قشنگی خدا رحمتش کند با همان عربی سلیس روانش می‌فرمود که او نه به خاطر جهلی که داشته، بلکه به خاطر عنادی که داشته است این حرف را زده است.

من خیال می‌کنم بعضی از اشکالات عامه را نمی‌شود روی جهل گذاشت؛ چون جهل هم یک چیزی دارد، یک به حساب محدوده‌ای دارد. الان یک کسی بیاید بگوید: آقا، تو در قم پنجاه سال است یک دفعه نیامدی به حرم حضرت معصومه سلام الله علیها به زیارت؟ بگوید: به خدا من نمی‌دانستم حضرت معصومه حرمش توی قم است! می‌گویند: مرتیکه، تو چه دروغی می‌گویی آخر! پنجاه سال توی قم زندگی کردی، نمی‌دانستی توی قم حرم حضرت معصومه است؟! هیچ‌کس باور نمی‌کند. بعضی از حرف‌های عامه این‌طور است.

🔹 ۱۹:۴۰ پاسخ اول: عدم اطلاق «اهل‌البیت» بر زوجه در عرف عرب

مثلاً در همین که نساء النبی؛ اولاً اینکه عرب، اهل‌البیت را به فامیل می‌گوید، به زن اهل‌البیت نمی‌گوید. سرش هم این است که آن‌ها می‌گویند اهل‌البیت یعنی رحم. زن وقتی که شوهر می‌میرد، تمام شد، کاره‌ای نیست. زن هم مرد، شوهر تمام شد. اهل‌البیت تا قیامت اهل‌البیت است. شوهرش مرده، رفته توی یک خانه دیگر، این دیگر اهل‌بیتِ چی؟ این‌طور نیست که زن را اهل‌البیت بدانند.

🔹 ۲۰:۴۰ پاسخ دوم: شأن نزول و تطبیقات مستمر نبوی و عدم شمول بر زوجات

ثانیاً اگر آیه شریفه بود فقط و شأن نزول نبود، خب ممکن بود یک دروغی بگویید و یک ادعایی بکنید؛ اما خودتان نقل کردید که شش ماه، یک سال، تا آخر عمر حضرت این را می‌خوانده است. اهل‌البیت در فرمایشات رسول خدا چقدر تفسیر شده است! یکی نیست. در یک روایت ولو ضعیفی که عامه نقل کرده باشند -شیعه هیچی- یک روایت ضعیفی که عامه نقل کرده باشند که رسول خدا یک روز این آیه شریفه را بر عایشه و بر عرضم به حضور شما حفصه و حتی بر ام‌سلمه رضوان الله تعالی علیها که از زوجات صالحه پیغمبر خدا بوده، یا ماریه قبطیه که از زوجات صالحه بوده است، تطبیق کرده باشند وجود ندارد!

حالا کار نداریم که عایشه او را متهم کرد به عمل ناشایست. اگر عامه واقعاً خیلی می‌خواهند منزه بدارند، باید عایشه را حسابش را برسند که به چه حقی تهمت زدی به زوجه صالحه رسول خدا؟! به چه حقی؟ حالا آن‌هایی که تهمت می‌زنند، آن‌ها که حالا لابد دلیل دارند، نمی‌دانم؛ شما چی؟ شما چی؟

و در مورد هیچ‌کدام، در مورد ماریه قبطیه ندارد، در مورد حالا عرضم به حضور شما ام‌سلمه ندارد، فقط به امیرالمؤمنین سلام الله علیه فرمود که عایشه را بعد از من طلاق بده. بعضی‌ها می‌گویند آقا طلاق، دیگر وقتی که حضرت به شهادت رسیده طلاق یعنی چه؟ این طلاق به معنای این است که یعنی اصلاً من نمی‌خواهم که اسم این، اسم به حساب چیز باشد؛ شأن و قداست من اجل از این است که… کاری که حضرت نسبت به ام‌سلمه انجام نداد. خب یک مورد شما بیاورید که تطبیق کرده باشد. حتی شماها که این‌همه روایت جعل می‌کنید، باز این روایت را جعل نکردید که رسول خدا آمد این عرضم به حضور شما آیه شریفه را درِ خانه عایشه خواند! خب این مهم است.

🔹 ۲۳:۵۴ پاسخ سوم: لزوم تخصیص عام بر فرض شمول آیه نسبت به زوجات

ثالثاً آخر شما که می‌گویید ما اصول درس خواندیم، آیه شریفه یک عام است، یک اطلاق است. این عام و اطلاق گیریم بر فرض محال این نساء نبی، زوجات النبی صلی الله علیه و آله و لعنة الله علی اعدائهم اجمعین از به حساب اهل‌البیت بودند؛ خب به قول خودتان تخصیص خورده، تخصیص خورده‌اند دیگر! شما می‌گویید آقا اجماع داریم، خب خیلی خب، تخصیص خورده است. این باعث می‌شود اگر یک «أَكْرِمِ الْعُلَمَاءَ» آمد و یک «لَا تُكْرِمِ الْفُسَّاقَ مِنَ الْعُلَمَاءِ» آمد، شما می‌گویید «أَكْرِمِ الْعُلَمَاءَ» را معنایش را عوض می‌کنید یا «لَا تُكْرِمِ الْفُسَّاقَ» را تخصیص قرار می‌دهید؟ [استفهام انکاری] شما که مدعی هستید تخصصتان در اصول است!

اگر الان یک کسی گفت که آقا همسایه‌های من را دعوت کن، یک همسایه‌ای عدو مولاست و یقین داریم مولا مقصودش این نیست، بعد این هیچ‌کس را دعوت نکند! مولا شب بیاید ببیند اِ، لامپ‌ها خاموش است، چراغ خاموش است؛ عبدش را بگوید: کجا بودی؟ بگوید که: هیچی، حوصله‌ام سر رفت، دیر آمدی رفتم خوابیدم. مهمان‌ها کو؟ می‌گوید: مهمان نداریم! مهمان نداریم؟ نه. خب مهمان نداری؟ می‌گوید: نگفتم جیران را دعوت بکن؟ من می‌خواستم امشب وصیت‌نامه بنویسم. بگوید: والا این همسایه شرقی دشمن توست، دشمن خونی توست، یقین داشتم… می‌گوید: خب او را یقین داشتی، بقیه چی؟! بگوید: عامه گفتند نه دیگر، «إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ…»! می‌خندند به آدم! این همان است که آقای خویی رحمة الله علیه می‌فرماید این عناد است، این جهل نیست.

🔹 ۲۶:۲۵ بررسی دلالت «انما» بر حصر در آیه تطهیر و آیه ولایت و عناد فخر رازی

یا مثلاً بیایید در دلالت «انما» خدشه بکنید که «انما» دلالت بر حصر نمی‌کند. خب، «انما» دلالت بر حصر نمی‌کند؛ اولاً به چه درد شما می‌خورد؟ چرا؟ چون کسی در عالم نیامده که بگوید غیر از این پنج تن، کس دیگر هم هست که معصوم است. قائل ندارد اصلاً، کسی قائل ندارد. حالا در آن «إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ» آنجا می‌زدند، اینجا قائل ندارد.

اما «إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ» هم همین‌طور است. اصلاً هیچ‌کس نیست به این بی‌عقل بگوید: خب، «إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ»؛ خب ولیّ مردم خداست، رسول خداست، بعدش؟ رسول خداست، خداوند سبحان است، خب شما می‌گویید ابوبکر است، عمر است، عثمان است، مولانا امیرالمؤمنین سلام الله علیه و لعنة الله علی اعدائه است، معاویه ملعون ولدالزناست، کیست، کیست، کیست… خب چطور شد خداوند سبحان خدا را ذکر کرد، رسول خدا را ذکر کرد، بعد این سه تا را انداخت کنار، امیرالمؤمنین را ذکر کرد، بقیه را ذکر نکرد؟! [استفهام انکاری] آخر چرا؟

شما که امیرالمؤمنین سلام الله علیه به نظر شما پنج سال حکومت کرده، عثمان که دوازده سال یا سیزده سال حکومت کرده، عمر که ده سال حکومت کرده، ابوبکر هم که عرضم به حضور شما دو سال و نیم بوده، و شما که می‌گویید -چون بعضی از عامه می‌گویند- ابوبکر افضل از مولانا امیرالمؤمنین سلام الله علیه است؛ همه این‌ها را ول کرد، یک‌دفعه چسبید به عرضم به حضور شما امیرالمؤمنین؟! بعد به امیرالمؤمنین هم که رسید، باز اسمش را نمی‌آورد؛ چند تا جمله با اشاره: «الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ»! خب اگر آن‌ها هم بودند، خب خداوند سبحان می‌فرمود: «إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ» و ابوبکر و عمر و عثمان و علی و معاویه! کمتر از این آیه هم شاید می‌شد.

خب این شما دنبال چی می‌گردی؟ این است که به یک دیوانه هم بگویی حرف تو را قبول نمی‌کند، احتیاجی نیست، می‌گوید آقا این چیست؟ این است که ما، عرض کردم این جمله آقای خویی خیلی، این تعبیر را زیاد دارند ولی عربی سلیس است: ربما عناد آدم -چون آدم معاند جاهل هم می‌شود دیگر: «صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لَا يَرْجِعُونَ»، «لَا يَعْقِلُونَ»، «لَا يَفْقَهُونَ»؛ کسی که معاند است خدا عقلش را هم ازش می‌گیرد- ولی گاهی مواقع عناد باعث می‌شود حرف می‌زند؛ والا این‌هایی که من امروز عرض کردم، فخر رازی تو نمی‌فهمی؟ قطعاً می‌فهمی!

و للکلام تتمة ان‌شاءالله دوشنبه آینده به شرط الحیاة و التوفیق. به مناسبت شهادت حضرت زهرا سلام الله علیها یک هفته ان‌شاءالله مباحثه تعطیل است. و صلی الله علی محمد و آله الطاهرین.