اصول جلسه ۱۳۳۵ طرح مسئله عموم یا اختصاص قاعده فراغ و تجاوز به سه‌شنبه ۱۴ مهر ۱۴۰۵

📅 سه‌شنبه ۱۴ مهر ۱۴۰۵ — اصول (جلسهٔ ۱۳۳۵)

🔹 ۰۲:۴۴ طرح مسئله عموم یا اختصاص قاعده فراغ و تجاوز به باب صلات

کلام در این بود که این قاعده فراغ و قاعده تجاوز آیا عام است—هم صلات، هم غیر صلات همه را شامل می‌شود—یا نه؟

مرحوم آقای نائینی رحمة‌الله‌علیه فرموده نه؛ این قاعده تجاوز مختص به صلات است! آقا در وضو قاعده تجاوز جاری نمی‌شود. آنهایی که فرمودند عام است، گفتند خب تخصیص خورده به «إِذَا شَکَکْتَ فِي شَيْءٍ مِنَ الْوُضُوءِ…»؛ میرزای نائینی می‌فرماید نه دیگر، تخصصاً خارج است، چرا؟ چون قاعده تجاوز فقط در این روایت تطبیق به صلات شده، ادعائاً تجاوز از محل را با [با اشاره] در صلات شارع تعبدی از شیء حساب کرده.

مرحوم آقای خویی رحمة‌الله‌علیه می‌فرماید ما بخواهیم بگوییم قاعده فراغ و تجاوز عام است یا نه، باید بحث بکنیم که اینها یک قاعده است یا دو قاعده است؛ چون اگر یک قاعده باشد، خب قاعده فراغ را همه قبول دارند عام است؛ آقا بحث چی می‌کنی؟ می‌گوید بحث می‌کنم که قاعده تجاوز عام است یا نه! می‌گوید مگر قاعده تجاوز غیر از قاعده فراغ است؟ می‌گوید نه؛ می‌گوید مگر قاعده فراغ عام نیست؟ می‌گوید چرا! می‌گوید پس معلوم می‌شود تو ظاهراً خوابت می‌آید! وقتی که یک قاعده است، قاعده فراغ هم عام است، پس چه می‌کنی؟! این بحث در صورتی معنا دارد که ما بپذیریم قاعده فراغ و قاعده تجاوز دو تا قاعده است، دو تا قاعده است!

🔹 ۰۵:۰۱ بررسی وجوه سه‌گانه در امتناع وحدت قاعده فراغ و تجاوز

ولاکن حالا ببینیم قاعده تجاوز عام است یا نه. آقای خویی رحمة‌الله‌علیه می‌فرماید سه چهار تا اشکال شده که فرمودند اصلاً قاعده فراغ و تجاوز محال است یک قاعده باشد؛ حتماً باید دو تا قاعده باشد، اصلاً یک قاعده نمی‌شود.

یک وجه این است که آقا، مجعول در قاعده فراغ بناء بر صحت است (صحت موجود)، مجعول در قاعده تجاوز تعبد به اصل وجود است؛ قاعده فراغ مفاد کان ناقصه است، قاعده تجاوز مفاد کان تامه است؛ چطور ممکن است که در یک جعل، هم تعبد به وجود بکند و هم عرض کنم به حضور شما تعبد به صحت؟ نمی‌شود! از این شیخ رحمة‌الله‌علیه جواب داده که نه، مجعول در قاعده فراغ هم تعبد به وجود صحیح است. آقای نائینی اشکال کرده، اشکال آقای نائینی را نقل کردیم، جواب آقای خویی رحمة‌الله‌علیه را نقل کردیم؛ اینها را دیروز عرض کردیم.

دومین به حساب وجه… دومین که عرض کنم به حضور شما گفتند این است که مورد قاعده فراغ شک در صحت کل است—شما بعد از نماز شک می‌کنی در صحت نماز—موضوع قاعده تجاوز، مورد قاعده تجاوز شک در وجود جزء است. قاعده فراغ باید کل را لحاظ بکند استقلالاً، قاعده تجاوز باید جزء را لحاظ بکند استقلالاً؛ اگر کل را لحاظ بکند استقلالاً، لحاظ جزء می‌شود لحاظ اندکاکی؛ اگر جزء را لحاظ بکند استقلالاً، لحاظ جزء می‌شود لحاظ غیر اندکاکی؛ و اینها با همدیگر جور در نمی‌آید!

▶ ⏱ ۰۷:۵۸ خب این جوابش یک کلمه است: کی گفته که قاعده فراغ فقط در کل جاری می‌شود بعد از صلات؟ نه! «کُلُّ مَا شَکَکْتَ فِیهِ مِمَّا قَدْ مَضَى»؛ یک کسی گفت «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ»، آن رفیقش کنارش بود گفت: آقا اشتباه گفتی! گفتی «بسم الله الرحمن الرّحیم»! این شک کرد، احتمال می‌دهد او دارد مسخره‌اش می‌کند؛ خب قاعده فراغ جاری می‌شود! بسم‌الله را گفتم شک کردم در صحتش، قاعده فراغ جاری می‌شود. کی گفته که قاعده فراغ عرض کنم به حضور شما مختص بعد از صلات است؟ در اثناء صلات هم جاری می‌شود. خب الان شارع چی را لحاظ می‌کند؟ «مَا»؛ «کُلُّ مَا شَکَکْتَ فِیهِ مِمَّا قَدْ مَضَى»؛ هر چیزی که شک در وجود صحیحش بکنی؛ جامع دارد. اشتباه شما از اینجا ناشی می‌شود که فکر کردید کل، قاعده فراغ مختص بعد از صلات است. بگوید آقا «کُلُّ مَا مَضَى مِنْ صَلَاتِكَ وَطُهُورِكَ»؟ بله؛ مفهوم که ندارد! «کل ما مضى من صلاتک و طهورک»، در آن روایت هم دارد «کُلُّ مَا شَکَکْتَ فِیهِ مِمَّا قَدْ مَضَى». لذا اصلاً این عرض کنم به حضور شما وجهی ندارد که آقای نائینی رحمة‌الله‌علیه اشکال کرده.

🔹 ۰۹:۵۳ وجه سوم: اشکال لغویت و نکاتی درباره انتقال سینه به سینه علم

بعد یک عرض کنم به حضور شما وجه ثالثی که ذکر شده این است که گفتند آقا: اصلاً قاعده فراغ و تجاوز دو تا قاعده جعل بشود، لغو است! لغو است! چرا؟ چون تمام موارد شک در صحت، ناشی است از شک در جزء یا شرط. نماز خلل می‌خورد یا به جزئش خلل می‌خورد یا به شرطش خلل می‌خورد؛ اینجا دیگر چه عرض کنم به حضور شما قاعده فراغ برای چی می‌خواهد جعل بکند؟ مورد ندارد!

خب ما این را دیروز جواب دادیم؛ آقای خویی هم رحمة‌الله‌علیه جواب داده ولاکن خب توضیح ما بیشتر از شاید اونی که تو کتاب است؛ چون ما همیشه علم سینه به سینه منتقل می‌شود! هیچ کس از خواندن کتاب ملّا نمی‌شود! هیچ کس! خدا رحمتش کند مرحوم استاد همیشه این را می‌فرمودند: شما می‌بینید یک کلامی آقای نائینی نقل می‌کند، آقای خویی آن را می‌پذیرد؛ بعضی دیگر از آقایان می‌بینی هفت تا، هشت تا، نه تا، ده تا اشکال می‌کنند! نه آقای خویی این‌قدر مثلاً پخمه و بی‌فکر است که حالی‌اش نشود، نه آن آقای دیگر مثلاً… خب این چرا؟ منشأش چیست؟ منشأش این است که آقای خویی کلمات آقای نائینی را از سینه گرفته! دیگران می‌خواهند از کتاب مطالعه کنند. لذا اصلاً کتاب چی نوشته؟ با کتاب هیچ‌کس ملّا نمی‌شود؛ علم سینه به سینه است.

اگر قرار بود با کتاب ملّا بشوند، عرض کنم به حضور شما خب می‌گفتند دیگر درس نمی‌خواهد دیگر؛ خب سطح… اصلاً کسی که سطح را خوانده یعنی چی؟ اصلاً الان یکی از اشتباهات حوزه این است که طرف می‌خواهد بیاید در درس خارج، تازه ببیند آقا ضیاء چه می‌گوید! این غلط است! سطح یعنی تمام مطالب کتاب‌ها را می‌فهمد؛ کسی که «رسائل» را خوب بفهمد، «کفایه» را خوب بفهمد، «مکاسب» را خوب بفهمد، آقاضیاء را هم می‌فهمد، نائینی را هم می‌فهمد! خارج یعنی می‌آید که خارج از کتاب یک چیزی یاد بگیرد! خب اگر به کتاب خواندن انسان ملّا می‌شد که خب می‌گفتند سطح خواندی برو دیگر!

این اصلاً غلط است که حالا… اصلاً در درس خارج که نباید بنده بیایم کلام آقاضیاء را تقریر بکنم که! درس خارج یعنی اشکال بر آقاضیاء، اشکال بر نائینی! این است که مثلاً اساتید درجه یک خارج که به قم آمدند حدود سال پنجاه و بعد از پنجاه، اینها در نجف «لمعه» و «مکاسب» و «رسائل» یواشکی تدریس می‌کردند! جرئت نمی‌کرد کسی در نجف خارج بگوید! جرئت نمی‌کرد! همان‌هایی که جرئت نمی‌کردند در نجف خارج بگویند، اینجا که آمدند اولِ استاد خارج قم بودند! واقعاً هم بودند. چون [نظام علمی نجف آن‌طور بود].

🔹 ۱۴:۱۵ تفکیک خلل به جزء و خلل به شرط

خب آقا، این می‌گوییم خلل دو قسم است: یا خلل به جزء می‌خورد، یا خلل به شرط می‌خورد. اگر خلل به جزء خورد، قاعده تجاوز جاری می‌شود، درست است؛ اما اگر خلل به شرط خورد، قاعده تجاوز جاری نمی‌شود! چرا؟ چون الان: «السَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ»، شک کردم وضو داشتم یا نداشتم، رو به قبله بودم یا نبودم. نمازم را تمام کردم، رفتم بیرون، بعد گفتم اِ! من رو به قبله خواندم یا نه؟

بعضی مساجد، بعضی خانه‌ها طوری است که من خودم هم که وقتی می‌روم، حتی مثلاً شهر را در نظر می‌گیرم—الان هر جای مثلاً قم من بروم، اجمالاً قبله را تشخیص می‌دهم؛ چون می‌گویند این خیابان بلوار امین، این خیابان ارم، قبلش حالا مستقیم است، یک خورده حالا یا به سمت راست انحنا دارد یا بعضی جاهاش در بلوار امین به سمت چپ مثلاً تیاسر دارد؛ خب بعد نگاه می‌کنم مثلاً این خیابان چهارمردان، این عمود است، موازی است—ولی در عین حال این کارها را می‌کنم، باز بعضی خانه‌ها نمی‌دانم چه‌جوری است که می‌روم، مثلاً می‌گوید حاج آقا… چکار می‌کنی؟ می‌گویم نماز می‌خوانم. می‌گوید عزیز من قبله اینجاست! تو چرا آن‌جوری نماز خواندی؟ می‌گویم آره؟ می‌گوید نه این چیز ساخته شده، همچین یک خورده مثل متوازی‌الاضلاع شده؛ مثل کبریتی که فشار داده‌اند، کج خوانده‌اند! آدم از خانه می‌رود، از اتاق می‌رود بیرون، از مسجد می‌رود بیرون، نمی‌داند که آیا به حساب رو به قبله خوانده یا نه.

خب اگر خلل به شرط خورد، قاعده تجاوز جاری نمی‌شود؛ چرا؟ چون شرط محل ندارد! وضو شرطش این نیست که با نماز باشد؛ قبله شرطش این نیست که با نماز باشد؛ نماز است که محل دارد، نماز باید با وضو باشد، اما وضو که لازم نیست [با نماز باشد]. لذا توی رساله نوشته‌اند الان شما نماز عصر می‌خوانی، شک داری که نماز ظهر خواندی یا نخواندی؛ گفته‌اند باید نماز ظهرت را اعاده بکنی. چرا؟ چون نماز عصر محلش بعد از نماز ظهر است، ولی نماز ظهر که محلش قبل از نماز عصر نیست! والا اگر نماز ظهر محلش قبل از نماز عصر باشد، هر کس نماز ظهر بخواند، نماز عصر نخواند، نماز ظهرش هم باطل است! شرط نماز ظهر این نیست که عصر را بعدش بخوانی؛ شرط وضو این نیست که الان شما نمی‌دانید نماز خواندید با لباس غیرمأکول بود یا نه… شرط لباس غیرمأکول این نیست که با نماز [باشد]؛ نماز شرطش این است که لباس غیرمأکول نباشد، لباس نجس نباشد. همه اینها شرط قاعده تجاوز برایش جاری نمی‌شود.

🔹 ۲۰:۰۴ وجه چهارم: تالی فاسد جریان قاعده تجاوز در شرط

بعضی‌ها آمدند گفتند آقا برعکس! اگر قاعده تجاوز در شرط جاری بشود و یک قاعده مستقل باشد، یک تالی فاسدی دارد که بیا و درست کن! یا علی! این باز چیست؟

شما الان نماز خواندی؛ خب بعد از نماز شک کردی وضو داشتی یا نداشتی؛ می‌گویند آقا نماز ظهرش درست است، برای نماز عصر باید برود وضو بگیرد! چرا وضو بگیرد؟ مگر قاعده تجاوز شرط را درست نمی‌کند؟ وقتی شرط را درست کرد من وضو دارم: «بَلَى قَدْ رَکَعْتَ» یعنی «بَلَى قَدْ تَوَضَّأْتَ»! برای چی برود وضو بگیرد؟! وضو می‌خواهد بگیرد [چرا؟]!

این هم جوابش این است: دو تا جواب دارد!

یک جواب این است که اصلاً قاعده تجاوز در شرط جاری نمی‌شود. اگر کسی بگوید جاری می‌شود، ببینید شرط غیر از جزء است: جزء شارع تعبد می‌کند به خود آن شیء (رکوع کردی، سجود کردی، حمد را خواندی)؛ ولی در شرط، شرط تقید است؛ جزء و قید خارجی؛ آن عنوان مصاحبت، مقارنت، تقدم، تأخر، اینها اخذ شده! شارع تعبد می‌کند به اینکه نماز تو با وضو بوده، مقارنت بوده! لازمه عقلی مقارنت با وضو این است که من وضو داشته باشم؛ لوازم عقلی قاعده فراغ و تجاوز هم که حجت نیست، مثبتات حجت نیست! اونی که شارع تعبد می‌کند، قاعده تجاوز نمی‌گوید تو وضو گرفتی؛ قاعده تجاوز می‌گوید مقارنت با وضو در نماز تو بوده! مقارنت با وضو، لازمه عقلی‌اش عرض کنم به حضور باهرالنور شما وضو گرفتن است. لذا اصلاً اشکالی نیست. این جواب را مرحوم آقای خویی رحمة‌الله‌علیه داده است.

🔹 ۲۳:۱۲ طرح عویصه لاینحل درباره مثبتات استصحاب در مقایسه با قاعده تجاوز

یکی از معضلات و عویصه‌هایی که الی یومنا هذا برای ما حل نشده—یعنی حل نشده، بر مبنای آقای خویی رحمة‌الله‌علیه، و مرحوم آقای خویی هم رحمة‌الله‌علیه جواب نداد، نمی‌تواند جواب بدهد! نمی‌تواند جواب بدهد—او این است که:

بعضی‌ها گفته‌اند آقا، استصحاب مثبتاتش حجت است! اِ! بله؟ آقا لازمه عقلی فلان… از کجا؟ [گفتند:] مورد استصحاب مثبت است! صحیحه اولای زراره خودش مثبت است! دنبال چی می‌گردی؟ چرا؟ چون من نمی‌دانم وضویم باطل شده یا نه؛ استصحاب بقاء وضو می‌کنم؛ پس نماز من با وضو است! نماز من با وضو است، این از کجا؟ مثبت است دیگر! لازمه عقلی اینکه من وضو دارم، این است که نمازم با وضو باشد! اگر مثبتات استصحاب حجت نباشد، صحیحه اولای زراره عقیم می‌شود!

🔹 ۲۴:۵۳ پاسخ آیت‌الله خویی و نقد قاطع استاد بر دوگانگی ایشان

مرحوم آقای خویی رحمة‌الله‌علیه جواب داده، فرموده که نه، اصلاً شرط یعنی چه؟ اصلاً وضو شرط است یعنی چه؟ یعنی نماز و وضو در یک زمان باشد! من نماز خواندم به وجدان، وضو را هم استصحاب می‌گوید بوده؛ عنوان انتزاعی مقارنت که شرط نیست! بله، اگر عنوان انتزاعی مقارنت شرط بود، این می‌شد مثبت؛ اما عنوان انتزاعی مقارنت که شرط نیست! آقا [سؤال:] «آقای خویی! بله؛ نمی‌دانم مغرب شده یا نه، نماز بخوانم؟ بله! چرا؟ استصحاب بقاء وقت. خب استصحاب بقاء وقت چه‌جور ثابت می‌کند که نماز من در وقت است؟» می‌فرماید نماز من در وقت یعنی چه؟ نماز من در وقت یعنی نماز باشد، وقت هم باشد! خب نماز را به وجدان خواندی، وقت را هم استصحاب می‌گوید هست! بله، عنوان ظرفیت اگر موضوع باشد، آن وقت می‌شود مثبت. آقا یک مردی رجوع کرده، آمده به دادگاه می‌گوید من در عده رجوع کردم؛ می‌گوید درست است! چرا؟ چون رجوع کرده به وجدان، استصحاب هم می‌گوید عده باقی است، می‌شود رجوع در عده! درست است، رجوع در عده؛ این منکر قسم بخورد تمام، مدعی نیست. عنوان ظرفیت، عنوان مقارنت و امثال ذلک، اینها خلاف ظاهر است، اینها احتیاج به قرینه دارد.

▶ ⏱ ۲۷:۰۸ خب آقای خویی، درست است؛ پس «الصلاة متطهراً» یعنی صلات باشد و وضو هم باشد؛ خب اینجا قاعده تجاوز چکار می‌کند آقای خویی؟! قاعده تجاوز چکار می‌کند؟ تعبد می‌کند به طهارت، به وضو! خب برای چی برای نماز بعدی وضو بگیرد؟ برای چی؟! خب آقا، این الان در مانحن‌فیه شما می‌فرمایید نه، قاعده تجاوز فقط آن تقید را درست می‌کند؛ خب ما که تقید نداریم به مسلک شما! اگر تقید داریم، پس حق با همونی است که می‌گوید مثبتات استصحاب حجت است، چون روایت اصلاً در خصوص مثبت وارد شده! پس چرا آنجا اشکال کردی؟ چرا در «صلاة در وقت» اشکال می‌کنی؟ چرا در «رجوع» می‌گویی اشکال ندارد؟ اگر نه، اونا مثبت نیست، خب قاعده تجاوز هم می‌فرماید «بَلَى قَدْ رَکَعْتَ» یعنی «بَلَى قَدْ تَوَضَّأْتَ»!

🔹 ۲۸:۴۲ بررسی پاسخ سابق استاد و ناتمامی آن

ما سابقاً این‌طور جواب می‌دادیم که آقا، شارع تعبد به وجود می‌کند فقط نسبت به همین نماز؛ یعنی تو وضو گرفتی فقط نسبت به همین نماز! لذا اگر یک کسی شک دارد رکوع کرده یا نکرده، بعد نذر کرده که هر وقت در نماز رکوع کرد صدقه بدهد، خب ما می‌گفتیم نه، این صدقه واجب نیست بدهد! چرا؟ چون «بل قد رکعت» این فقط نسبت به همین نماز است؛ تعبد کرده به رکوع فقط نسبت به همین نماز. لذا هم روی مبنای آقای خویی حرف نزدیم که شما بگویید آقا تناقض هست، هم اینکه به حساب برای نمازهای بعدی باید وضو بگیرد؛ ملتزم می‌شدیم.

🔹 ۳۴:۱۸ برهان استاد در استحاله وحدت قاعده فراغ و تجاوز

آقای خویی، شما یک شبهه را جواب ندادید! یک شبهه را جواب ندادید!

آن شبهه این است که آقا، دخول در غیر معتبر است یا معتبر نیست؟ فرموده نه، معتبر نیست. خیلی خب؛ معتبر نیست؟ بله. خب الان یک کسی نماز خواند، شک کرد این نماز را چهار رکعت خواند یا سه رکعت خواند؛ خب شک در وجود صحیح دارد. خب محلش هم نگذشته؛ شما می‌فرمایید که نه، موضوع اعم است: محلش بگذرد یا خودش بگذرد. محلش بگذرد یا خودش بگذرد، جامعش چیست؟

🔹 ۳۷:۳۹ جمع‌بندی بحث عموم یا اختصاص قاعده تجاوز به صلات (قاعده صدر و ذیل)

خب، عرضم به حضور شما در مانحن‌فیه ما چه بگوییم؟ ما چه بگوییم؟ این روایاتی که دارد، بعد «يَا زُرَارَةُ إِذَا خَرَجْتَ مِنْ شَيْءٍ ثُمَّ دَخَلْتَ فِي غَيْرِهِ فَشَکُّكَ لَيْسَ بِشَيْءٍ»، به قرینه صدر روایت—مثال‌هایی که زده—می‌شود عرض کنم به حضور شما مراد «محل». ما عرض کردیم چرا ذیل را قرینه نگیریم که صدر وجود تعبدی است؟

گفتند همیشه در جملات، در کلام، صدر قرینه بر ذیل است! «لَا تَضْرِبْ أَحَداً»؛ خب می‌گویند أحد یعنی حی، احیا را نزن؛ میت را نمی‌گیرد؛ چرا؟ چون صدر «ضرب» ظهورش در ضرب مؤلم است! نمی‌گویند خب ذیل را قرینه بگیریم که «أحد» مطلق حی و میت است، این قرینه بشود که صدر یعنی ضرب مؤلم یا غیر مؤلم! در سیره عقلاء همیشه صدر قرینه بر ذیل است، نه ذیل قرینه بر صدر.

به همین جهت فرمودند ما ملتزم می‌شویم که قاعده تجاوز یک قاعده عام نیست؛ و این فرمایش آقای نائینی—عرض کنم به حضور شما که نه، قاعده تجاوز فقط در خصوص باب صلات ادعائاً خروج از محل را خروج از شیء لحاظ کرده—این حرف درست است یا درست نیست؟ وللکلام تتمّةٌ إن‌شاءالله فردا به شرط الحیاة و التوفیق. وصلّی الله علی محمد و آله الطاهرین و لعنة الله علی أعدائهم أجمعین.

🔹 📱 کپشن ویژه تلگرام و ایتا

🎤 #صوت_خارج_اصول

🗒 جلسه: ۱۳۳۵

📒 بحث: #اصول_عملیه | #قاعده_فراغ_و_تجاوز

📝 مباحث:

طرح مسئله عموم یا اختصاص قاعده تجاوز به صلات (دیدگاه میرزای نائینی) و ارتباط آن با وحدت یا تعدد قاعده فراغ و تجاوز نزد آیت‌الله خویی بررسی (رحمة الله علیه) وجوه منع وحدت دو قاعده و جریان قاعده فراغ در اثناء صلات؛ تفکیک خلل به جزء و خلل به شرط در عدم جریان قاعده تجاوز در شروط؛ طرح معضل نفی مثبتات استصحاب نزد آیت‌الله خویی در صحیحه اولی زراره در مقایسه با قاعده تجاوز در شرط؛ اقامه برهان عدم وجود جامع میان خروج از عمل و خروج از محل عمل؛ تبیین قرینه بودن صدر بر ذیل در صحیحه زراره.

🏷 #آیت_الله_احمدی_شاهرودی #اصول_فقه #قاعده_فراغ #قاعده_تجاوز #مثبتات_استصحاب #میرزای_نائینی #آیت_الله_خویی #شیخ_انصاری

🌐 پایگاه اطلاع‌رسانی آیت‌الله عبدالله احمدی شاهرودی:

https://ahmadishahroudi.ir

🔹 تلگرام: https://t.me/ahmadishahroudichannel

🔸 ایتا: https://eitaa.com/ahmadishahroudichannel

🔹 🗂️ دسته‌بندی و متادیتای سایت (ahmadishahroudi.ir)

– 📌 عنوان پیشنهادی پست (SEO Title): درس خارج اصول – جلسه ۱۳۳۵ | بررسی وحدت یا تعدد قاعده فراغ و تجاوز، جریان آن در شروط و اختصاص به صلات

– 📂 مسیر دسته‌بندی در سایت: [#۴] آرشیو دروس حوزوی › [#۱۱] اصول › [#۱۰۹۶] المقصد السابع الأصول العملية › [#۱۳۳۲] ۵- قاعدة الفراغ و التجاوز › [#۱۳۹۲] ۲- وحدة القاعدة أو تعددها و ميزان صدق التجاوز و الدخول في الغير و [#۱۳۹۳] ۳- شروط و تنبيهات قاعدة الفراغ و التجاوز

🏷️ برچسب‌های پیشنهادی وردپرس (WP Tags): قاعده فراغ و تجاوز، وحدت یا تعدد قاعده فراغ و تجاوز، اختصاص قاعده تجاوز به صلات، جریان قاعده تجاوز در شروط، مثبتات استصحاب، اصل مثبت، میرزای نائینی، آیت الله خویی، شیخ انصاری، صحیحه زراره، خلل به جزء و شرط