اصول جلسه ۱۳۴۲ اهمیت قاعده فراغ و تجاوز و طرح بحث دخول در شنبه ۲۵ مهر ۱۴۰۵

📅 شنبه ۲۵ مهر ۱۴۰۵ — اصول (جلسهٔ ۱۳۴۲)

🔹 ۰۳:۴۳ اهمیت قاعده فراغ و تجاوز و طرح بحث دخول در مقدمات جزء

قاعده فراغ و قاعده تجاوز خیلی مهم است. این‌ها در واقع مثل شناژ ساختمان می‌ماند. یک وقت هست بعضی بحث‌ها هست مثل یک پنجره؛ حالا باشد، نبود هم یک پرده می‌زنیم و چهار تا میخ می‌زنیم تمام می‌شود. ولی این بحث‌ها، بحث‌های مهمی است.

کلام در این بود که اگر کسی در مقدمه جزئی داخل بشود، آیا این قاعده تجاوز دارد یا قاعده تجاوز ندارد؟ مثلاً دارد بلند می‌شود، شک کرد سجده کرده یا نکرده، تشهد خوانده یا نخوانده؛ دارد می‌رود به سجده، شک کرد رکوع کرده یا نکرده.

🔹 ۰۴:۴۱ نقد دیدگاه شیخ انصاری درباره عدم اعتبار دخول در غیر

بعضی‌ها فرمودند اصلاً دخول در غیر معتبر نیست؛ مرحوم آقای خویی رحمة الله علیه و صاحب الرسائل. صاحب الرسائل رحمة الله علیه می‌فرماید که آقا این قاعده تجاوز برای تسهیل علی العباد نیست که بگویی حالا که می‌خواهد تسهیل بکند، دو تا قید هم اضافه کردیم. برای تسهیل علی العباد نیست. برای چیست؟ این در واقع برای این است که انسان وقتی که از عمل می‌گذرد، یواش‌یواش عمل را فراموش می‌کند، صورت عمل را فراموش می‌کند. این به این خاطر است. در این دیگر دخول در غیر معتبر نیست. چه دخول در غیری؟

این را نفهمیدم. آقا، عمل که می‌گذرد، آخر اگر دخول در غیر نشود، چطور عمل را فراموش می‌کند؟ ایشان می‌فرماید همین که انسان از محل عمل گذشت، این عرضم به حضور شما، عمل را فراموش می‌کند، دخول در غیر موضوعیت ندارد.

آقا، اگر همین‌طوری که می‌رود عمل را فراموش می‌کند، اگر الان بنده ایستاده‌ام، از رکوع ایستاده‌ام، دارم چه می‌دانم یک کسی آنجا گفته حاج آقا این چه وضع نماز خواندن است؟ عبایت کج است، چه می‌دانم، دارم عبایم و این‌ها را درست می‌کنم؛ حالا شک کردم به رکوع رفتم یا نرفتم. این صورت عمل را فراموش نمی‌کند؟ چطور اگر بگوید «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ، الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ» شک کرد بسم الله را گفته یا نه، صورت عمل را فراموش کرده، ولی اگر اینجا باشد صورت عمل را فراموش نکرده؟ یا از سجده بلند شده، همین‌طور دارد عرضم به حضور شما خودش را به حساب مرتب می‌کند، مثلاً حواسش جای دیگری است، هنوز تشهد شروع نکرده؛ این صورت عمل را فراموش نکرده؟ از عمل دور نشده؟ تا زود بلند شد گفت «الْحَمْدُ لِلَّهِ» صورت عمل را فراموش کرد؟

بعد منافات ندارد، مگر نمی‌شود که یک کسی صورت عمل را فراموش بکند، یک قیدی بزند؟ چطور در باب وضو قید زده؟ من متوجه نمی‌شوم این چه استدلالی است آقا! چطور در باب وضو قید زده و در اثنای وضو قاعده تجاوز جاری نمی‌شود؟ با اینکه از عمل دور هم شده، دارد مسح می‌کشد، نمی‌داند صورتش را شسته یا نه، این قاعده تجاوز جاری نمی‌شود. ولی اینجا منافات ندارد که اصلاً این برای تسهیل نباشد، برای این باشد که از عمل دور می‌شود، ولی دخول در غیر را هم معتبر بکند که بیشتر از عمل دور بشود بر فرض، که تا عرضم به حضور شما این به حساب دیگر حسابی جا برای صورت عمل فراموش کردن باشد. من متوجه نشدم.

🔹 ۰۸:۵۲ ابهام در مفهوم «خروج از محل» و «تجاوز از شیء» بدون دخول در غیر

این اولاً. ثانیاً، اصلاً خروج از محل؛ آقا خروج از محل یعنی چه؟ آقا تجاوز از شیء، تجاوز از شیء چیست؟ من هنوز به سجده نرفته‌ام، در حال هویّ هستم، یا هنوز نایستاده‌ام، در حال نهوض الی القیام هستم؛ این را می‌گویید محلش گذشته؟ یعنی چه تجاوز کردی از شیء؟ این تجاوز از شیء یعنی چه؟ این اشکال به آقای خویی هم هست. آقای خویی بله، تجاوز از شیء، دخول از… تجاوز از شیء یعنی چه؟ کی تجاوز از شیء صدق می‌کند؟ کی صدق می‌کند؟

بعد خود ایشان عجیب است! آن روایت را کسی اشکال می‌کند که آقا دخول در مقدمات، صاحب الرسائل، یک کسی اشکال می‌کند آقا دخول در مقدمات کافی نیست و الا اگر دخول در مقدمات کافی بود، چرا امام علیه السلام بفرماید «شَکَّ فِی الرُّکُوعِ بَعْدَ مَا سَجَدَ» یا زراره چرا این را ذکر بکند؟ می‌فرمود «شَکَّ فِی الرُّکُوعِ بَعْدَ مَا أَهْوَى»، چرا این را ذکر نکرد؟ ایشان می‌فرماید چون هویّ و نهوض خیلی کم اتفاق می‌افتد، کسی شک نمی‌کند! یعنی چه کسی شک نمی‌کند؟ غالباً شک نمی‌کنند! یعنی چه غالباً شک نمی‌کنند؟ اتفاقاً خیلی‌ها شک می‌کنند که الان به رکوع رفته‌اند یا نرفته‌اند، ایستاده. نمی‌دانم.

🔹 ۱۰:۵۳ بررسی تقیید و تخصیص قاعده در روایات هویّ و نهوض

حالا یک کسی ممکن است بگوید آقا، این روایت دارد که اگر این دارد بلند می‌شود قبل از ایستادن، قبل از نشستن، شک کرد، برگردد، «یَسْجُدُ». می‌فرماید اشکال ندارد، قاعده تقیید شده. آقا قاعده تقیید شده؟ شما که فرمودی این دخول در محل اعتبار ندارد به خاطر اینکه این به جهت تسهیل نیست، به جهت این است که انسان از عمل که دور می‌شود فراموش می‌کند. اگر قابل تقیید است عقلاً، ما هم قبول داریم، آنجا هم ممکن است شارع قید بزند «وَ دَخَلْتَ فِی غَیْرِهِ». چه فرق می‌کند؟

بله، ایشان فرموده که «بَعْدَ مَا أَهْوَى» درست است، علی القاعده است، چون خروج از شیء چه به دخول در جزء آخر، چه به دخول در جزء مستحب، چه به دخول در مقدمات جزء، همه این‌ها را شامل می‌شود. همه این‌ها را شامل می‌شود. آن روایت تخصیص خورده. اشکال ندارد، تخصیص خورده.

عرضم به حضور شما، ما عرض کردیم خب این کسی که هویّ الی الرکوع است، الی السجود است، کی گفته که تجاوز از شیء شده؟ اصلاً شما تجاوز از شیء را معنا نکردی! اصلاً تجاوز از شیء یعنی چه؟ تجاوز از شیء یعنی چه آقا؟ تجاوز از شیء یعنی چه؟ یعنی چه؟ خب تجاوز از شیء را معنا کن! معنا نفرمودی شما.

🔹 ۱۳:۱۳ نقد توجیهات آیت‌الله خویی، عراقی و نائینی درباره «بَعْدَ مَا أَهْوَى» و تأیید کلام صاحب مدارک

آقا ما این روایت را چه‌کار کنیم؟ آقای خویی فرموده «أَهْوَى» فعل ماضی است، یعنی هویّ محقق شده؛ هویّ محقق شده یعنی سجده کرده. عرض کردیم آقا، حضرت می‌فرمود که «شَکَّ فِی الرُّکُوعِ» یا راوی می‌گفت «بَعْدَ مَا سَجَدَ»، چرا «أَهْوَى»؟

آقا ضیاء عراقی رحمة الله علیه و آقای عرضم به حضور شما نائینی فرمودند هویّ مراتب دارد؛ آن مرتبه اخیره اخیره‌اش که به سجده می‌رسد، ما تقیید می‌کنیم. آقا اگر شما تقیید کردی، دیگر عنوان «أَهْوَى» لغو می‌شود، می‌شود «بَعْدَ مَا سَجَدَ». مگر می‌خواسته معما بگوید که «بَعْدَ مَا أَهْوَى» بگوید مقصودم آن مرتبه اخیره است که به سجده می‌خورد؟ این که می‌شود عرضم به حضور شما لغو.

صاحب مدارک رحمة الله علیه فرموده آقا اشکال ندارد، ما ملتزم می‌شویم در هویّ الی السجود قاعده جاری می‌شود، در قیام جاری نمی‌شود. نِعْمَ ما قال! نِعْمَ ما قال!

🔹 ۱۴:۳۸ بررسی اشکال صاحب حدائق به صاحب مدارک و پاسخ به آن

نِعْمَ ما قال. صاحب حدائق اشکال کرده که آقا یا دخول در غیر معتبر است یا دخول در غیر معتبر نیست. اگر معتبر است، در هر دو تا قاعده تجاوز جاری نمی‌شود. اگر معتبر نیست، در هر دو تا جاری می‌شود.

آقای خویی رحمة الله علیه به صاحب حدائق اشکال کرده، فرموده این چه حرفی است می‌زنی؟ چه فرمایشی است؟ مگر این تخصیص عقلی است؟ حکم عقلی که نیست، خب شارع اینجا می‌فرماید جاری می‌شود، آنجا جاری نمی‌شود.

بعضی‌ها به آقای خویی رحمة الله علیه اشکال فرمودند، فرمودند نه آقا، مقصود صاحب حدائق این است که شارع یک مجعول بیشتر ندارد، یک قاعده تجاوز بیشتر ندارد. آن قاعده تجاوز یا دخول در غیر درش معتبر است یا دخول در غیر درش معتبر نیست. حرف صاحب حدائق این است: اگر معتبر است، هر دو باید برگردد؛ اگر معتبر نیست، هر دو درست است.

این حرف ایشان، این اشکال ایشان به آقای خویی درست نیست. اولاً اینکه شما علم غیب داری آقا؟ جبرئیل به شما نازل شده که شارع یک قاعده تجاوز دارد؟ ممکن است شارع یک قاعده تجاوز داشته باشد که دخول در غیر معتبر است، یک قاعده دیگر هم دارد در خصوص رکوع که در هویّ الی الرکوع [السجود] اعتنا نکند. اگر این باشد اشکال دارد؟ خلاف ظاهر است؟ از کجا این‌ها را شما درآوردید؟ یا نه، به قول صاحب الرسائل اصلاً دخول در غیر معتبر است، معذرت می‌خواهم معتبر نیست، ولکن آن تقیید شده، تخصیص خورده. اشکال دارد؟ قاعده تجاوز شارع جعل کرده در غیر این استواء للقیام و جلوس و این‌ها. اشکال دارد؟ نه.

و ما همین حرف صاحب مدارک را هم می‌پسندیم. ما که دخول در غیر را معتبر می‌دانیم و مقدمات غیر، غیر نیست؛ این‌ها را قبول داریم. ولکن بر فرض، آقا عرضم به حضور شما، آن مورد تخصیص است. حرف صاحب مدارک حرف پاکیزه‌ای است. تا اینجا ما عرضم به حضور شما دخول در این مقدمات و این‌ها را به حساب قبول نکردیم.

🔹 ۱۷:۵۱ جریان قاعده تجاوز در تعقیبات نماز، نماز ظهر و عصر، و عقد و وطی

اگر کسی تعقیب می‌خواند، شک کرد سلام داده یا نداده، اعتنا نمی‌کند. اعتنا نمی‌کند. چرا؟ به خاطر اینکه خب این تعقیب که می‌خواند، تعقیب «دَخَلْتَ فِی غَیْرِهِ» است. چون ما گفتیم مقصود از غیر، یعنی آنی که جایش بعد از این است؛ باید او را انجام بدهد بعد این را انجام بدهد. لذا اگر نماز عصر می‌خواند، شک دارد که نماز ظهر خوانده یا نخوانده، قاعده تجاوز می‌گوید لازم نیست نماز ظهر را بخواند.

یک کسی ممکن است، بعضی‌ها در کتاب‌هایشان دیدم نقض کرده‌اند که آقا اگر کسی وطی کرد، بعد از وطی شک کرد که عقد خوانده یا نخوانده، شما ملتزم می‌شوید که قاعده فراغ [تجاوز] جاری می‌شود یا ملتزم نمی‌شوید؟ ملتزم می‌شوید یا ملتزم نمی‌شوید؟

ما ملتزم نمی‌شویم. چرا؟ چون قاعده تجاوز تعبد به تقید می‌کند؛ که این وطی شرطش این است که قبلش عقد خوانده بشود. حصه را درست می‌کند، اما برای وطی‌های بعدی تعبد نمی‌کند به عرضم به حضور شما قاعده فراغ، به عقد. ممکن است در نماز ظهر و عصر هم همین را بگوییم؛ که قاعده تجاوز تعبد می‌کند به نماز ظهر به لحاظ شرط صحت نماز عصر. اما اگر با غضّ عین از این، نماز ظهر خوانده یا نخوانده که تکلیف ساقط بشود، این را ممکن است کسی بگوید حدیث، قاعده تجاوز تعبد به مطلق جزء نمی‌کند، به مطلق شرط نمی‌کند.

ما قبلاً در جریان قاعده تجاوز اشکال کردیم که قاعده تجاوز جاری نمی‌شود در شرط؛ چرا؟ چون شرط محل دارد. این طبق آن حرفی بود که، فرمایشی بود که آقای خویی فرموده. اما عرض ما که نه، مقصود از «دَخَلْتَ فِی غَیْرِهِ» یعنی غیری که جایش بعد است، به شرط هم تعبد می‌کند؛ لذا قاعده تجاوز در شروط هم جاری می‌شود، منتها در شروط فقط برای تصحیح است.

🔹 ۲۰:۵۸ نقد توجیه جریان قاعده در «بَعْدَ مَا أَهْوَى» به واسطه قیام بعد از رکوع

بعضی‌ها آمده‌اند یک جواب دیگری داده‌اند از این «بَعْدَ أَنْ أَهْوَى»، «شَکَّ فِی الرُّکُوعِ بَعْدَ مَا أَهْوَى إِلَى السُّجُودِ». فرمودند نمی‌دانم این‌ها برای چه به حیص و بیص افتاده‌اند؟ [با لحن تعجب و کنایه] چرا گیر کرده‌اند؟ اصلاً مورد روایت علی القاعده است. چرا علی القاعده است؟ می‌فرماید یکی از واجبات نماز چیست؟ قیام بعد از رکوع. یک قیام متصل به رکوع داریم که رکن است، یک قیام بعد از رکوع داریم که جزء است. «بَعْدَ مَا أَهْوَى إِلَى السُّجُودِ» یعنی داخل قیام چه شده؟ بعد از رکوع شده؛ خب «دَخَلْتَ فِی غَیْرِهِ»! شما چرا گیرید؟

عجیب است آقا! از شما عجیب است! این الان نمی‌داند رکوع کرده یا نه، چطور داخل در قیام بعد از رکوع شده؟ آنی که جزء است قیام بعد از رکوع است، شاید این قیام قبل از رکوع باشد! بله، به نظر خودش «أَهْوَى إِلَى السُّجُودِ» یعنی به نظر خودش [با تأکید] داخل شده. قاعده تجاوز «دَخَلْتَ فِی غَیْرِهِ» است، نه «دَخَلْتَ فِی غَیْرِهِ اعْتِقَاداً»! اگر «دَخَلْتَ فِی غَیْرِهِ اعْتِقَاداً» بود، این خوب بود؛ ولی «دَخَلْتَ فِی غَیْرِهِ» است. کسی که نمی‌داند رکوع کرده یا نه، این نمی‌داند قیامش قیام بعد از رکوع است یا نه. لذا این، این‌طوری نیست که شما تعجب بکنید، از شما تعجب است که چطور به این راحتی فکر کردید مطلب حل می‌شود!

🔹 ۲۳:۱۰ پرسش و پاسخ درباره جایگاه تعقیبات نماز به عنوان «غیر»

هذا تمام الکلام در دخول در جزء.

🔹 ۲۴:۵۰ بررسی جریان قاعده تجاوز در اجزایِ جزء (کلمات و آیات)

حالا در جزءِ جزء هم حدیث لا تعاد، چیز، قاعده تجاوز جاری می‌شود یا جاری نمی‌شود؟ یک کسی می‌گوید «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ، الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ» می‌گوید، شک می‌کند بسم الله گفته یا نگفته. خب بله، «إِنَّمَا الشَّكُّ فِي شَيْءٍ لَمْ تَجُزْهُ».

کسی ممکن است بگوید آقا آن روایت که این‌ها را نشمرد؛ این بود شک در قرائت بعد از رکوع، «بَعْدَ مَا رَکَعَ». اشکال کردند خب این است، پس اگر کسی سوره می‌خواند شک کرد حمد خوانده یا نه، باید اعتنا نکند [بکند]؛ چرا؟ به خاطر اینکه خب این در روایت ذکر نکرد، یک‌دفعه از قرائت رفت به رکوع.

بله، یک وقت هست به قول آقای خویی «بِسْمِ»، میم را می‌گوید، نمی‌داند سینش را گفت یا نگفت؛ «بِسْمِ» نمی‌داند که «بِسْـ»اش را گفت یا نگفت. به این‌ها «شیء» گفته نمی‌شود.

ما عرض کردیم نه، در خود اجزای فاتحه هم جاری نمی‌شود. چون «إِنَّمَا الشَّكُّ فِي شَيْءٍ لَمْ تَجُزْهُ»، شاید این «إِذَا شَكَكْتَ فِي شَيْءٍ وَ قَدْ دَخَلْتَ فِي غَيْرِهِ»، شاید به قرینه صدر روایت مقصود از این «شیء» اجزای نماز باشد، نه اجزایِ اجزای نماز.

ممکن است کسی بگوید نه، «شیء» اطلاق دارد، الف و لام هم ندارد که بگویی آقا این «ال» عهد ذهنی است، حضوری است و مقصود آن اشیاء است؛ مطلق است. ما عرض کردیم آقا این الف و لام ندارد، این‌ها مال صرف و نحو است. «شیء» این عرفاً قدر متیقن در مقام تخاطب هست که مقصود از این «شیء» همین اجزای نماز است. شما نقض می‌کنی که اگر سوره را می‌خواند، شک کرد که حمد را خوانده یا نخوانده؛ می‌گوییم خب بله، قاعده تجاوز جاری نمی‌شود. یک کسی می‌گوید آقا نه، اصلاً نمی‌شود، اجماع است؛ خب خیلی خب، اجماع است، باشد، تخصیص خورده. اشکال ندارد، این علم است. اما کسی «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ، الْحَمْدُ لِلَّهِ» می‌گوید، نمی‌داند بسم الله را گفته یا نگفته، نمی‌توانید شما تعدی بکنید.

منتها هنوز تتبع نکرده‌ام؛ اگر یک چند تا آدم‌های حسابی پیدا کنم که اشکال کرده باشند در اطلاق و بگویند قاعده تجاوز جاری نمی‌شود، ما هم می‌گوییم جاری نمی‌شود. اما اگر نه، پیدا نکنم؛ یک وقتی خدا رحمتش بکند مرحوم آقای روحانی، یک مسئله‌ای هست یک تکه‌اش را آقای خویی فتوا داده که اگر کسی ملکی را با احیا مالک بشود، بعد ول کند موات بالعرض بشود، آیا دیگران می‌توانند بیایند از این ملک استفاده بکنند بدون اجازه مالک؟ ایشان فرموده بله، طسقش را می‌دهند. منتها من مَلَکَ بالاحیاء، نه به ارث و خریدن و هبه و این‌ها. بعد ایشان می‌فرمود که روایت مطلق است وقتی که موات بالعرض شد؛ منتها می‌خواستم ببینم که کسی دیگر این حرف را می‌زند یا نه، ما تنهاییم. من آن وقت یادم بود از یک آقایی که افکارش افکار چیزی بود، همین افکار چه می‌دانم زمین از آنِ کسی است که روی آن کار کند و چرت‌وپرت‌هایی که می‌بافند، گفتم که فلانی می‌گوید. گفت: پیف! فلانی! [با لحن طنز و تحقیر] فلانی! از آن دانه‌درشت‌ها بگو! آمدم خانه اتفاقاً دیدم مرحوم شیخ طوسی رحمة الله علیه می‌فرماید. آها، کارش درست شد! حالا اگر ما یک کسی مثل شیخ طوسی این‌ها پیدا بکنیم که اهلاً و سهلاً. اگر پیدا هم نکردیم که همین‌طور باشد؛ کسی بگوید آقا شما قبول نداری، منافات ندارد. یک عده خیال می‌کنند فتوای ما این است، خب باشد! این کثیراً ما، در مراجع اتفاق می‌افتد، مراجع دقیق، که خیال می‌کنند آقا این فتوای عامه مال این است؛ خب باشد، خیال بکنند. آدم لازم نیست که، به خلاف شرع که نمی‌افتند. آنجایی که به خلاف شرع می‌افتند، آدم باید بیان بکند؛ ولی آنجایی که به خلاف شرع نمی‌افتند نه. یک کسی الان خیال می‌کند که مثلاً قول عرضم به حضور شما شیخ اعظم این است، عمل می‌کند؛ شیخ اعظم لازم نیست بهش بفرماید قول من این نیست، فتوای من این نیست. به خلاف نمی‌افتد، به خلاف نمی‌افتد. این در ما نحن فیه نسبت به عرضم به حضور شما جزءِ جزء.

🔹 ۳۱:۴۵ بررسی اختصاص استثنای قاعده تجاوز به وضو و عدم تعدی به غسل و تیمم

بعد یک بحث دیگر را آقای شیخ اعظم طرح می‌کند، آقای خویی طرح می‌کند، دیگران طرح می‌کنند که این وضو که استثنا شده، آیا وضو استثنا شده یا طهارات ثلاث استثنا شده؟ الان اگر یک کسی دارد بدنش را می‌شوید، نمی‌داند سر و گردن را شسته یا نشسته، آیا اعتنا بکند یا اعتنا نکند؟

در ما نحن فیه یک وقت کسی ممکن است بگوید آقا اعتنا بکند، برگردد. چرا؟ چون شارع قاعده تجاوز را در وضو، در اثنای وضو الغا کرده؛ فرقی نیست بین وضو و غسل و تیمم، هر سه یکی است. خب این حرف درست نیست. فرقی نیست بین وضو و غسل و تیمم، این چه حرفی شد؟ الان در وضو موالات معتبر است، در غسل معتبر نیست. در وضو الاعلی فالاعلی معتبر است، در غسل معتبر نیست. در وضو ترتیب بین یمین و یسار معتبر است، در غسل معتبر نیست. چه از کجا شما می‌گویی که ما تعدی می‌کنیم؟ لذا عرضم به حضور شما ما نمی‌توانیم به حساب تعدی بکنیم.

ممکن است یک کسی بگوید آقا اصلاً چه حرف‌هایی می‌زنید؟ روایت دارد در خصوص غسل! شما الان گیر چه هستید؟ در خصوص غسل روایت دارد که عرضم به حضور شما در اثنا اعتنا نمی‌کند. خب آن روایت چیست؟ عرضم به حضور شما آن روایت این است که به حساب… ▶ ⏱ استاد در یادداشت‌های خود به دنبال روایت می‌گردند ۳۴:۱۸ که وقتی که، الان روایتش را اینجا پیدا نکردم، که وقتی که غسل کردی و در حالت دیگری عرضم به حضور شما وارد شدی، اعتنا نکن. در خصوص غسل وارد شده.

🔹 ۳۴:۵۰ نکته‌ای بدیع درباره جریان قاعده فراغ و تجاوز در کیفیات و شروط وضو

یک جمله عرض بکنم که در وضو، یک نکته‌ای عرض بکنم که این نکته در فرمایشات آقایان نیست. یک وقتی مرحوم استاد می‌فرمود، ولی در فتاوایش و در این نوشته‌هایش و این‌ها من ندیدم؛ حالا نوشته‌هایش را که من خیلی مراجعه نمی‌کنم چون مطالبش را سینه به سینه گرفتیم، ولی در فتاوایش ندیدم؛ که قاعده تجاوز اگر من مثلاً الان دست راستم را می‌شویم، یقین دارم صورت را شسته‌ام، منتها نمی‌دانم از اعلی فالاعلی شسته‌ام یا برعکس شسته‌ام، اینجا قاعده تجاوز جاری می‌شود، ولو در اثنای وضو است. چرا؟ چون روایت این است…

🔹 ۳۷:۴۷ تحلیل استثنای «طهور» در حدیث لا تعاد و اختصاص آن به فرائض قرآنی وضو

یک کلمه هم در حدیث لا تعاد بگویم. در حدیث لا تعاد طهور استثنا شده. اگر کسی وضویش را باطل می‌گرفته، یک مدت نماز می‌خوانده، این نمازهایش را باید اعاده بکند یا نه؟ ما گفتیم که عرضم به حضور شما این وضو باطل است دو صورت دارد: یک وقت هست وضو باطل است در واقع مثلاً دست چپش را نشسته، از بالا نشسته [شسته]. یک وقت هست وضو باطل است، نه، این به حساب مثلاً اول دست چپش را می‌شسته بعد دست راستش را می‌شسته، یا مسح که می‌کرده مثلاً سه انگشت باید مسح می‌کرده، به حساب یک کم مسح کرده، یا مسح پایش را که باید از سر انمله تا کعبین باشد، یک ذره می‌کشیده. این به نظر ما اگر اجماع نباشد، اجماع هم باشد همین‌طور است، این نمازش قضا نمی‌خواهد [نمی‌شود]. چرا؟ چون آن طهور که استثنا شده به قرینه «إِنَّ الْفَرِيضَةَ لَا تُنْقَضُ بِالسُّنَّةِ» آن مال آن طهوری است که در قرآن است. در قرآن بیشتر از این نیست. در قرآن بیشتر از این نیست که «فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَ أَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَ امْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَ أَرْجُلَكُمْ». اما مسح باید چطوری باشد، غَسل باید چطوری باشد، اول پای راست باشد بعد پای چپ باشد، اول ید یمنی را بشوید بعد ید یسری را بشوید، از بالا به پایین، این‌ها نیست در آیه. چون در آیه نیست حدیث لا تعاد شاملش می‌شود.